Ağrı'da yıkılmak istenen Pilotlar Anıtı'nın hikâyesi...

  • 05/06/2014 13:48

Belediye Başkanı Sırrı Sakık, seçilmesinin ardından katıldığı televizyon programında "Ağrı'nın göbeğinde pilotlar anıtı var. Tam göbeğinde. Kürtlere ölüm saçan, kusan o pilotların anıtı tam meydanda. Kürtler her gün onu görerek yaşıyor. Benim amacım şu, orada militarizmi çağrıştıracak caddelerden, yerlerden o adları kaldırmak lazım” diye konuşmuştu.

İŞİN GERÇEĞİ ÇOK FARKLI

Sırrı Sakık, anıtın Dersim Harekâtı’na katılan pilotlar anısına dikildiğini iddia etmişti. Ancak olay çok daha farklı bir boyutta…

Yıl 1939… Türkiye ve İran arasında Atatürk’ün girişimiyle birlikte iyi ilişkiler kurulur. Önce 1926’ta Eskişehir’den Yüzbaşı Muzaffer Gökselin, Teğmen Enver Akoğlu, Sivil Pilot Basri ve Teknisyen Sadi’nin katıldığı bir uçuşla Türk uçakları İran’a gider. Atatürk’ün hediyeleri Şah Pevlevi’ye ulaştırılır.

Hürriyet Gazetesi’nde Taha Akyol’un yazısında ise 1939’da yapılan ikinci uçuşa dikkat çekiliyor… İran velihatının nişan törenine katılmak üzere Türk Havacıları Tahran’a gidecektir. Bu görev, Diyarbakır’daki İkinci Tayyare Alayı Komutanlığı’na verilir. İran Velihatı’nın düğününe Diyarbakır’dan kalkan uçaklar gider. Tahran’da kalınır. Yapılan törene Türk Havacıları da katılır. Resmi geçişler gerçekleştirilir.

O yıllarda Diyarbakır 2. Tayyare Alayı’na bağlı olarak 27. Ve 28. Bölüklerde Vultee V-11GBT tipi uçaklar bulunmaktadır. (*1)

Dönüş yolculuğu 26 Nisan 1939’da başlar. Uçaklar önce Tebriz’e gidecek, oradan Ağrı’dan sınıra geçiş yapıp Diyarbakır’a ulaşacaktır. Ancak işler beklendiği gibi gitmez. Tahran’dan kalkış yapıldıktan sonra filo Tebriz üzerindeyken alçalan bulut tavanı nedeniyle zor durumda kalır. Bir süre sonra yerle görüş kaybedilir.

Bunun üzerine bazı uçaklar Tahran’a döner. Birkaç uçak yoluna devam eder ama Miskin Köyü yakınlarına mecburi iniş yapmak zorunda kalır. Sadece bir uçak Diyarbakır’a ulaşmayı başarır.

İKİ UÇAK KIRIM GEÇİRİR

Mecburi iniş sırasında iki uçak ağır hasarlanır. Bu uçaktaki uçuş ekiplerinde bulunan 28. Bölük’te görevli Makinist Astsubay Çavuş Fethi Sülker ile diğer V-11GBT’deki Sivil Makinist Sıddık Uyar da mecburi iniş sırasında kırım geçiren uçaklarda şehit olur. Her ikisi de Ağrı Karaköse Şehitliği’ne defnedilir.

Tayyareci.com’un yayınladığı Hava Şehitleri’ne göre, Hava Makinist Astsubay Çavuş olan Fethi Sülker, 1915’te İstanbul’da doğar. Baba adı Osman, anne adı da Zühre’dir. İlk ve orta öğretimini İstanbul’da tamamlar. 1935’te Hava Astsubay Okulu’na girer. 1937’de 548 sicil numarası ile mezun olur. Makinist eğitimi aldıktan sonra 30 Kasım 1937’de Diyarbakır 2. Tayyare Alayı 28. Bölük Komutanlığı emrine atanır. Tahran Görevi’nde uçtuğu Vultee V-11GBT uçağında görevli olarak bulunmaktadır. 24 yaşında mecburi iniş sırasında şehit olur…

O yıllarda Türk Hava Kuvvetleri’ne sivil makinistler de görev yapmaktadır. Onlardan biri de Hava Sivil Makinist Sıddık Uyar’dır. O da İstanbul 1905 doğumludur. İlk ve orta öğrenimini İstanbul’da tamamlar. 1924’te sivil makinist olarak Hava Kuvvetleri’ne katılır. Son birliği, Diyarbakır 2. Tayyare Alayı’nda 44. Bölük Komutanlığı’dır. Kazanın olduğu tarihte 34 yaşındadır…

Kazalar, hem Türkiye hem de İran’da büyük üzüntüye sebeb olur. Uçaklar olaydan birkaç gün sonra havanın düzelmesiyle birlikte Tebriz’de toplanır ve Diyarbakır’a dönebilir.

Şehitlerin adına Ağrı’da bir anıt yapılır. Halen Birinci Derece SİT alanında yer alan anıt, dönüş yolculuğunda hayatlarını kaybeden Makinist Astsubay Çavuş Fethi Sülker ve Sivil Makinist Sıddık Uyar’ın adına inşa edilmiştir. 

TASARIMINA ENVER AKOĞLU İMZASI

(*1) O yılların modern uçaklarından biri olan Vultee-V serisi uçaklar, Amerikan Vultee şirketi tarafından geliştirilir. Taktik taarruz ve bombardıman görevlerinde kullanılan uçak, Türk Hava Kuvvetleri’nin de ilgisini çeker.

İkinci Dünya Savaşı’nın yaklaştığı günlerde Atatürk’ün emriyle güçlendirilmek üzere harekete geçilir ve bir ekip oluşturulur. Bu ekip özellikle İtalya’dan gelebilecek bir saldırı karşısında Türk Hava Kuvvetleri’nin bombardıman uçak sayısını artırmak üzere harekete geçer.

Seçilen uçaklardan biri çift motorlu Martin 139WT ile tek motorlu Vultee V-11’lerdir. Fabrikada inceleme yapan Türk Hava Kuvvetleri’nin efsane pilotlarından Enver Akoğlu (Emekli Korgeneral), Vultee şirketinden V-11 üzerinde bazı değişikliklerin yapılmasını ister.

Bunun üzerine uçakta istenilen teknik değişikler tamamlanır. Bu uçaklara V-11GBT adı verilir. 40 adet satın alınan uçaklar, artık demode olan çift kanatlı, açık kokpitli Fransız Brequet 11’lerin yerini alır.

Türk Hava Kuvvetleri'nde bir çok ilke imza atan Enver Akoğlu, 1898'de doğdu. Subay olarak Kurtuluş Savaşı'na katıldı. Daha sonra havacılık üzerine eğitim aldı, pilot oldu. Çok sayıda uçak tipiyle uçtu, bir çok uçağın alım projelerinde tecrübe pilotu olarak görev yaptı. Türk Hava Kuvvetleri'nin ilk jet üssü Balıkesir 9. Ana Jet Üssü'nün komutanlığını yaptı. 1957'de Korgeneral'ken kendi isteği ile emekli oldu. Bir dönem THY Genel Müdürlüğü de yaptı. 1962'de hayatını kaybetti.  

ENVANTERE 40 UÇAK GİRER

Toplam 40 uçak 1937’de teslim edilir. Bu uçaklardan biri sivil tescil ile (TC-SGB) Dünyanın ilk askeri pilotu ve Atatürk’ün manevi kızı Sabiha Gökçen tarafından kullanılır. Balkan Turu’na katılan uçak, büyük ilgi görür.

Uzun süre Diyarbakır, ardından Kütahya ve Balıkesir’de kullanılan uçaklar, 1948’de yerlerini P-47D Thunderbolt’lara bırakır.

TEKNİK ÖZELLİKLER

Uçuş Ekibi: 2 veya 3

Motor: 1 adet SR-1820-F-52 

Motor Gücü: 850 HP 

Kanat açıklığı: 15.25 metre 

Gövde Uzunluğu: 11.43 metre

Yükseklik: 8.05 metre

En fazla hız: 386 km/saat 

Seyir hızı: 216 km/saat 

En fazla irtifa: 7820 metre

Havada kalış süresi: 5 saat

Silah:  6 adet kanada monte 7.62 mm Browning MG, 1 adet 7.62 Browning MG kanopi arkasında hareketli. Kanat altı çeşitli bombalar.

KAYNAKLAR:

Cumhuriyet Gazetesi 2 Mayıs 1939

Taha Akyol - Hürriyet 5 Haziran 2014 tarihli köşe yazısı

Ole Nikolajsen - Turkish Military Aircraft since 1912

Celal Uzar - www.tayyareci.com