Aziz Emre Sifoğlu

Alçak İrtifa Savunması-1

  • Son Güncelleme: 18/03/19 14:47:44
  • 3

Bu yazımda gelişen tehditler doğrultusunda önem kazanan Alçak İrtifa Hava Savunması ve sizlere fikir vermesi için birkaç Hava Savunma Sistemi’nden bahsetmeye çalışacağım. 2. Bölümde ise Türk Silahlı Kuvvetleri’nin SHORAD kapasitesi ve geleceğe yönelik projelerine bakacağız.

http://www.kokpit.aero/sam-fuzelerine-karsi yazımda da anlatmaya çalıştığım üzere uçaklara karşı kullanılan namlulu silahlarla başlayan savunma sistemlerine zaman içinde, parçacıklı ve güdümlü mühimmat kullanabilen daha uzun menzilli toplar ve füze sistemleri eklenmiştir. Buna sebep olarak uçar platformlardaki gelişmeleri, havadan yere atılan mühimmatların daha akıllı ve uzun menzilli hale gelmesi, uçakların elektronik harp kapasitelerinin yükselmesini gösterebiliriz.

Saydığım gelişmelerin yanında artan İHA/Drone tehdidi nedeniyle elektronik savunma sistemleri de kullanılmaya başlanmıştır. Yakın gelecekte Yüksek Enerji Silahları ve Elektro Manyetik Toplar da savunma sistemlerine dahil olmaya başlayacak ve saldıran taraf için yeni saldırı ve Elektronik Harp teknikleri ile mühimmatlar geliştirmek/kullanmak zorunlu olacaktır. 

Hava Savunması, çok alçak irtifadan başlayarak yüksek irtifaya ve uzaya kadar uzanan katmanlardan oluşan bir alana, düşman hava unsurlarının ve uzun menzilli füzelerinin girişini, girebilenlerin ise hedeflerine ulaşamamalarını sağlama mücadelesidir. Bu mücadele her zaman tek bir yönden ya da tek tip bir hava unsuru ve mühimmatla olmaz. Mesela ABD gibi bir ülkenin saldırısına yapılacak savunma, farklı yönlerden yoğun elektronik harp koruması altında gelen farklı tipte hava unsurları ve bunların taşıdığı farklı güdüm ve menzillere sahip mühimmatlara karşı olur.

Körfez Savaşı’na Katılan ABD Hava Kuvvetleri Uçakları

Katmanlı Hava Savunması, geniş alan için orta ve yüksek irtifaları, nokta ve bölge için orta ve alçak irtifaları kapsayan, birbirinin içinde sıfıra yakın ölü bölge bırakacak şekilde oluşturulmaya çalışılan bir yapıdır. Bu yapının içinde havadan erken uyarı uçakları, yer konuşlu farklı menzillerde tarama yapabilen sabit ve mobil radarlar, aktif ve pasif algılayıcılar, uçaksavar füze ve top sistemleri ile bunların bağlı olduğu komuta kontrol merkezi bulunur.

Katmanlı Hava Savunma Şeması

Birbirine çeşitli şekillerde bağlı bu tespit araçlarından alınan bilgilerle oluşan hava resminin komuta merkezinde işlenmesi ile tespit edilen tehdide/tehditlere karşı en uygun hava unsurunun ve/veya yer konuşlu top/füze sisteminin yönlendirilerek tehdidin caydırılmasına/önlenmesine çalışılır. Bunun sağlanabilmesi için de gelişmiş tespit, iletişim ve savunma silahlarına ihtiyaç bulunmaktadır. Tabi bütün bir yapının Ulusal yani diğer bir ifadeyle Yerli ve Milli olması düşmanın özellikle Elektronik Harp gücüne dayanma noktasında önem teşkil etmektedir. 

Bu duruma en güzel örnek 1991’de yapılan Çöl Fırtınası Harekatı gösterilebilir. Irak, Kuveyt’i işgal ettiği sırada envanterinde Rus yapısı ağırlıklı olmak üzere batı kaynaklı arama ve takip radarları, SA-2, SA-3, SA-6, SA-7, SA-8, SA-9, SA-13, SA-14 ve SA-16’dan oluşan 16.000 radar ve ısı güdümlü füze, 14.5mm ve 23mm hafif uçaksavar silahları ile ZSU-23/4 ve ZSU-57/2 KMU ile Fransız-Alman Roland hava savunma sistemleri vardı. Bu yapı Fransız yapımı Kari C3 (komuta kontrol iletişim) sistemi ile birbirine bağlanmıştı. Ancak bu sistemleri koalisyon hava gücüne karşı ne kadar etkin kullanabildi! 

Irak Radar ve Hava Savunma Sistemleri

ABD ve koalisyon güçlerinin uyguladığı Elektronik Harp ve Düşman Hava Savunmasını Bastırma/Yok Etme (SEAD/DEAD) teknikleri ile F-117 ve Tomahawk füzeleri ile yaptığı saldırılar sonucunda radar ve iletişim sistemlerini etkin kullanamayan Irak ordusunun kara birlikleri, radar ve hava savunma sistemleri, hava desteğinin de olmaması nedeniyle kolay hedef oldular. CNN’den izlediğimiz görüntülerde Irak uçaksavarları Bağdat’a yapılan saldırıda gökyüzünü izli mermilerle aydınlatmaktan başka bir şey yapamadılar. Çöl Fırtınası süresince Irak ordusu çoğu ısı güdümlü füzelerle gündüz şartlarında olmak üzere 37 uçak ve 5 helikopter düşürebildi.

TARİH

UÇAK MODELİ

HAVA SAVUNMA SİSTEMİ

GÜDÜM TİPİ

VURULMA ZAMANI

17.1.1991

F-15E

AAA

 

GECE

19.1.1991

F-15E

SA-2E

RADAR

GECE

19.1.1991

F-16C

SA-6

RADAR

GÜNDÜZ

19.1.1991

F-4G

AAA

 

GECE

19.1.1991

F-16C

SA-3

RADAR

GÜNDÜZ

31.1.1991

AC-130H

SA-16

ISI

GÜNDÜZ

2.2.1991

A-10A

SA-16

ISI

GÜNDÜZ

15.2.1991

A-10A

SA-13

ISI

GÜNDÜZ

15.2.1991

A-10A

SA-13

ISI

GÜNDÜZ

19.2.1991

A-10A

SA-9

ISI

GÜNDÜZ

22.2.1991

A-10A

SA-16

ISI

GÜNDÜZ

Çöl Fırtınası’nda Vurulan ABD Uçakları

Hava Savunma Katmanı’nın en altında bulunan Kısa ve Çok Kısa Menzilli Hava Savunma sistemleri (SHORAD-VSHORAD) genel olarak Radar/Elektro Optik kontrollü toplar, çeşitli ısı ve radar güdümlü füzelerden oluşur ve amacı alçak irtifadan gelen hava tehditlerini tahrip ederek veya engelleyerek sabit tesis, hava üssü, liman, radar, uzun menzilli hava savunma sistemleri ve hareket halindeki birlikleri savunmak olarak tanımlanabilir. Bunlar ayrı ayrı kullanılabildiği gibi günümüzde daha etkin bir savunma yapabilmek için top + füze kombinasyonu mobil/çekili sistemler kullanılmaya başlanmıştır.

1970'lerde SHORAD, Rus SA-3 ve SA-6, ABD Chaparral, Fransız - Alman Roland ve Crotale gibi kısa-orta menzilli, orta irtifalı yerden havaya füze (SAM) sistemlerinden oluşuyordu. ABD, Soğuk Savaş döneminde Avrupa'da konuşlu kuvvetleri için ihtiyaç duyduğu kısa menzilli hava savunma sistemlerini lokal üreticilerden alma yoluna gitti. İngiltere’deki üslerin korumasını daha sonra bize hibe edilen Rapier, Almanya'daki üslerin korumasını ise bir dönem TSK’nın da ilgilendiği Roland ile sağladı.

Rapier ve Roland Hava Savunma Füze Sistemleri

Mobil kuvvetlerin alçak irtifa hava savunması, radar kontrollü 23mm’lik 4 namlulu Rus ZSU -23/4 Shilka, 20mm’lik 6 namlulu Gatling silahını kullanan ABD M-163 Vulcan ve 35mm’lik 2 namlulu Alman Gepard gibi Kundağı Motorlu Uçaksavar sistemleri (SPAA) tarafından sağlanmaya çalışılırken, geniş alanların ve stratejik alanların korunması ise Skyguard Atış Kontrol Radarı tarafından idare edilen 35mm’lik toplar ve Sparrow Füzeleri ile sağlandı. 1970 ve 1980'lerde, soğuk savaşın zirvesinde, uçaksavar topları ve füzelerin birleşimi, savaş alanındaki hareketli kuvvetlerin korunması ihtiyacı olarak gelişti. 

Rus Shilka KMU, ABD M163 Vulcan, Alman Gepard KMU ve Skyguard Havsa Savunma Sistemi

Batıda Starstreak, Mistral ve Stinger ve doğuda SA-8 ve SA-19 füzelerinin geliştirilmesi sonucunda 1980 ve 1990'larda mobil birlikleri saldırı helikopterleri ve A-10 ya da SU-25 gibi yakın hava destek platformlarının saldırılarından korumaya yönelik bu füzelerin kullanıldığı VSHORAD (Çok Kısa Menzilli Hava Savunma) sistemleri kullanıma girmeye başladı.

FIM-92 Stinger ve StarStreak Uçaksavar Füze Sistemleri

Radar kontrollü silahlar ve SA-7/14/18, Stinger ve Mistral gibi Çok Kısa Menzilli Hava Savunma (VSHORAD) füzelerinin kullanıldığı ikinci “yakın” savaş katmanında aynı zamanda anti-füze koruması sağlayabilecek silah sistemleri de bulunmalıdır. İlk katmana nüfuz etmiş, savunma bölgesini tehdit eden hassas saldırı kabiliyeti olan mühimmatlar ve/veya İHA, SİHA ve saldırı helikopterleri gibi platformlardır. Bu seviyede etkin bir savunma yapabilmek için radar/EO kontrollü top + füze karışımı sistemler daha uygundur. 

Çoğu füze, uçaklara ve helikopterlere karşı etkiliyken, Rus Tunguska/Pantsir gibi mobil ve üzerinde radar + gündüz-gece kameraları + top + füze birlikte bulunan sistemler veya parçacıklı mühimmat kullanan Atış Kontrol Radarı ile idare edilen hava savunma topları, seyir füzeleri de dahil güdümlü mühimmatlara karşı kullanılabilmektedir. Adı geçen sistemler üzerlerinde taşıdıkları füzelerle 10 km gibi menzillerde, 30 mm’lik top sistemleri ile de 3-4 km menzillerde etkili olabilmektedir.

2S6 Tunguska ve Pantsir-S1 KMU Top Füze Sistemi

Peki Süper Güç ABD’nin SHORAD kapasitesi hangi seviyede? PATRIOT Füze sistemleri ABD Hava Savunmasında ön plana çıkmadan önce, MIM-23 HAWK Sistemi, Chaparral, Bradley Linebacker ve Avenger Stinger sistemi gibi hava soluyan tehditlere odaklanan birkaç farklı hava savunma sistemi vardı. 

Ancak Körfez Savaşı sırasında yaşananlar ve takip eden yıllarda orta menzilli balistik füzeler başta olmak üzere balistik füze tehdidinin giderek artması, PATRIOT sistemine öncelik verilmesine neden olurken SHORAD'ın gelen balistik füzelere müdahale edememesi nedeniyle kısa menzilli hava savunma sistemlerine olan talebi azalttı. 

Ayrıca ABD, anakarasında kendini güvende ve dokunulmaz hissettiği için ve Irak operasyonlarında hava gücünün sağladığı başarı nedeniyle ABD hava gücünün büyüklüğü ile olası tehditleri bertaraf edebileceğini düşünmesinden dolayı neredeyse yirmi yıl SHORAD’a ilgi göstermemiş, 2004 yılında 26 olan SHORAD taburu sayısı 2017 yılında 7’si Ulusal Muhafızlarda olmak üzere toplam 9 taburluk bir kuvvete düşmüştür. 

ABD'nin dünyanın birçok yerinde aktif kara gücü, ileri üs, lojistik merkez, atlama üssü, eğitim üssü gibi birçok farklı amaçlı yapılanmalarının bulunması ve bunlara yönelik alçak irtifadan radarlara yakalanmadan uçabilen seyir füzeleri, uzun menzilden atılabilen güdümlü mühimmatlar kullanabilen düzenli ordular dışında artık terör örgütlerinin de tedarik edip kullanabildiği İHA, SİHA, sürü İHA'lar, intihar dronları, top, havan ve roket sistemleri gibi çok ve çeşitli yeni asimetrik tehdit unsurları ile de karşılaşmaya başlaması, bu yapılanmaları korumaya yönelik yeni sistemlere ve mühimmatlara ihtiyaç duymasına neden olmuştur.

Ayrıca devam eden Rus-Ukrayna itilafında Ruslar ellerindeki İHA, EH sistemleri, uzun menzilli topçu roketleri, kundağı motorlu ve omuzdan atılabilen uçaksavar füzelerini birlikte kullanarak Ukrayna hava unsurlarının etkinliğini azaltması ABD’nin dikkatini çeken bir durum oldu.

Amerikan ordusunun SHORAD kapasitesinin bel kemiğini 1980’lerin başında geliştirilen gündüz ve gece ateşlenebilen azami 8 km menzilli 8 adet FIM-92 Stinger füzesi ve 1 adet 12,7mm mt kullanan AN/TWQ-1 Avenger sistemi oluşturmaktadır. Sistem sürücü ve nişancı olmak üzere 2 personelden oluşur. Füzeler gerektiğinde araçtan 50 metre mesafeden uzaktan kumanda ile ateşlenebilmektedir.

Avenger Stinger Sistemi

Bunun yanında M2A2 Bradley zırhlı muharabe aracı üzerinden şekillendirilen ve yine Stinger füzesi kullanan 99 adet M6 Linebacker sistemi de vardı ancak 2006’da 88 adedinin Stinger füze atıcısı sökülerek araçlar M2A2 modeline dönüştürüldü. Amerikan Deniz Piyadeleri ise Stinger füzesi ve 25mm Gatling topu ile donatılmış LAV-AD tekerlekli zırhlı aracını SHORAD için kullanmaktadır. 

ABD Kara Kuvvetleri M6 Linebacker ve ABD Deniz Piyadeleri LAV-AD

Kısa Menzilli Hava Savunması denilse de aslında artan tehditleri önleme açısından çok önemli görevleri üstlenen bir savunma kademesi olmaktadır. ABD, SHORAD kapasitesini yeni sistemlerle yükselterek sahadaki birliklerin şu an portatif ve mobil Stinger ile sağlamaya çalıştığı hava savunma kapasitelerini arttırmaya yönelik projeler yürütmektedir. 

Stryker Zırhlı Aracı Üzerinde M-SHORAD Sistemi

Mesela belki de dünya orduları içerisinde her kademede savunma sistemi bulunan ve en iyi Katmanlı Hava Savunması olan İsrail, Filistin’den atılan roketleri engelleyebilmek için Iron Dome sistemini geliştirmiştir ve sistemi Yüksek Enerji Silahları ile de destekleme çalışmaları yapmaktadır. 

ABD’nin geliştirme süreçleri devam eden projeleri arasında, AIM-9X ve Hellfire füzesi kullanan Avenger sisteminin gelişmiş bir modeli Boeing tarafından tanıtılmıştır. Sistem Stryker, M-ATV, FMTV ve HMMWV araçlarına yüklenebilmektedir. Aslen uçaklar için geliştirilen AIM-9X füzesi, Stinger füzesinden daha uzun menzilli olup Blok 2 modelinde atıştan sonra hedefe kilitlenebilme yeteneği ve data-link bağlantısı bulunmaktadır. Hepimizin tanksavar füzesi olarak bildiği Longbow Hellfire füzesini gerektiğinde hava savunma amaçlı da kullanabileceğini yaptığı yerden havaya atış testlerinde hedef drone’lara karşı isabet sağlayarak göstermiştir.

Gelişmiş Avenger Sistemi ve Çoklu Mühimmat Kullanılabilen Fırlatıcı

Ayrıca farklı tip mühimmatları kullanabilen 15 fırlatıcılı bir sistem geliştirilmektedir. Sistem içinde Iron Dome’da kullanılan Tamir Füzesi, AIM-9X, Stinger, Longbow Hellfire ve C-RAM (roket ve havanlara karşı) için Miniature Hit-to-Kill füzesi kullanabilmektedir. Bizim I-Hawk füze sistemlerinde kullandığımız MPQ-64 Sentinel radarı kullanılan sistem hedef türüne göre uygun mühimmat ile 360’ kapsama alanında savunma imkanı vermektedir. 

ABD güdümlü mühimmatlar yanında Yüksek Enerji Silahları’na da yatırım yapmaktadır. Henüz roket gibi büyük ve sert hedefler için yeterli olmasa da giderek artan bir tehdit türü olan DRONE’lara karşı Stryker tekerlekli aracına yüklenerek kullanılabilmektedir. Elektronik Harp sistemleri yanında Lazer Silahları ile drone’lara karşı savunma yapmak için çalışmalar devam etmektedir.

Stryker Zırhlı Aracı Üzerinde Yüksek Enerji Silahı ve Araç Üzerinde Vurulan Dronelara Ait Kill Mark İşaretleri

Batılı silah üreticileri tarafından da geliştirilen ve benim başarılı bulduğum sistemlerden biri olan Rheinmetall tarafından geliştirilen aynı zamanda hava savunma sistemlerini yenileyen Mısır’a teklif edilen SKYNEX’ten bahsetmek istiyorum.

SKYNEX sisteminde, önceki modeli olan Yunanistan tarafından da 80’li yıllardan beri kullanılan ve bir dönem TSK tarafından da testlere tabi tutulan bir Atış Kontrol Radarı tarafından kumanda edilen, 35mm top ve Sparrow/Aspide füzelerini kullanan SKYGUARD sisteminin gelişmiş bir modelidir. 

Yunan Skyguard Hava Savunma Sistemi VELOS

Sistem, C-RAM görevinde (roket ve havan mühimmatlarına karşı), seyir füzeleri,  havadan yere güdümlü mühimmatlar, helikopterler, alçaktan yavaş uçan uçaklar, iha ve drone’lara karşı kullanılabilen tek namlulu dakikada 1000 atış hızına sahip parçacıklı mühimmat atabilen 4 km menzilli 35mm’lik Revolver Mk3 top ve azami 80 km menzilli X-TAR3D arama ve takip radarı (daha kısa menzilli modelleri de bulunmaktadır) ile elektro optik sistemlerden oluşmaktadır. Sistem bağımsız olarak görev yapabildiği gibi Ağ Merkezli Harp özelliği sayesinde komuta kontrol sistemi içesinde de görev yapabilmektedir. 

SKYNEX Sistemi

Sisteme istenirse füze sistemleri ve geliştirme süreci devam eden Yüksek Enerji Silahı entegre edilerek daha kapsamlı ve uzun menzilli bir savunma sistemi oluşturulabilmektedir. Bu füzelere örnek olarak Güney Afrika savunma şirketi Denel’in Rheinmetall ile geliştirdiği yine seyir füzeleri, helikopter ve iha’lar dahil olmak üzere C-RAM amaçlı da kullanılabilen 10 km menzilli Cheetah (Çita) ve 2 km menzilli Mongoose füzelerini gösterebiliriz. Alternatif silah sistemlerinin bulunması sayesinde ister kendi radarı ile ister bir erken uyarı uçağı tarafından tespit edilen hedefin/hedeflerin türüne göre uygun silah sistemi seçilerek etkili menzilden önleme yapmak mümkün olmaktadır.

Aziz Emre Sifoğlu

@aemres78

 

 

 

 

 

 

Kaynak: www.kokpit.aero

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap