Boeing 737 Max mı, Airbus A320 mi?

  • 17/10/2016 00:48

Fatih Yılmaz/Kokpit.aero

Yıllardır tek koridorda B737 ve A320 uçaklarını kullanan havayollarının yakıtta çok daha verimli yeni uçak istemesi, Boeing ve Airbus’ı sıfırdan uçak üretme fikrine itmişti. Ancak yeni uçağın üretim programının milyarlarca dolara mal olması ve uçağın hizmete girmesinin yıllar alacak olması üreticileri farklı bir yöne sevketti. Dünyanın en büyük iki uçak üreticisi çareyi, neredeyse 50 yıldır kullanımda olan tek koridorlu uçakların motorlarını ve aviyoniklerini yenileme de buldu. İşte B737Max ve A320neo’nun hikayesi...

Dünyanın en büyük iki uçak üreticisinin, Amerikalı Boeing ve Avrupalı Airbus şirketleri olduğu sektörle yakından ilgilenen herkesin malumudur. Bu iki şirket envanterlerindeki  gerek askeri gerekse sivil yolcu uçağı modelleriyle yıllardır pazarı domine ediyor. Pazar payları yıllara göre değişkenlik göstermekle birlikte neredeyse yarı yarıya olan Boeing ve Airbus’ı bugüne kadar tek koridorlu uçak segmentinde zorlayacak hiçbir üretici çıkmadı.

Kanadalı Bombadier, Brezilyalı Embraer ise bölgesel uçak pazarına hitap eden daha küçük gövdeli jet uçakları imal ediyor. Bölgesel uçak pazarının en önemli oyuncularından Embraer E-Jets, Bombardier ise C Serisi adını verdiği yolcu kapasitesi 70-150 arasında değişen uçaklar üretiyor. Bu şirketlere son olarak Rus Sukhoi şirketi Süperjet 100, bir başka Rus üretici Irkut MC21 (yolcu kapasitesi bölgesel uçaklara oranla biraz daha büyük, 160-211 yolcu kapasiteli), Japon Mitsubishi şirketi Mitsubishi Regional Jet (MRJ), Çin Halk Cumhuriyeti, ARJ21 ve Comac 919 (158 yolcu kapasiteli) modelleriyle katıldı. Sukhoi Süperjet 100 ve ARJ21 dışında diğer uçakların üretim çalışmaları halen devam ettiğinden MC21, MRJ ve Comac 919 uçaklarının pazarda kendilerine nasıl bir yer bulabilecekleri konusunda birşeyler söylemek erken.

Ancak bölgesel uçak pazarında kendisini kanıtlamış olan Bombardier C Serisi uçakları (CS100, CS300), Embraer ise E Serisi (EMB 170-E2, EMB 190-E2, EMB 195-E2) modelleriyle uzun yıllardır tek koridorlu uçak pazarını B737 ve A320 serisi uçaklarla domine eden Boeing ve Airbus üzerinde ciddi bir baskı oluşturdu. Havayollarının yakıtta daha verimli, teknolojik olarak daha üstün yeni bir uçağa ihtiyaç duyduklarını dillendirmesi, Bombardier C serisi ve Embraer E serisi uçaklara olan talebin artması ilk kez Boeing ve Airbus’ı sıfırdan yeni bir uçak üretme konusunda arayışlara itti.

Ancak sıfırdan yeni bir uçak tasarlamak, üretmek ve hizmete sunmanın milyarlar dolar ek maliyet getirmesi iki üreticinin bu konuda karar vermesini zorlaştıran en önemli unsur oldu. Bu nedenle iki şirket de yepyeni bir modelin üretim programına milyarlarca dolar yatırmak yerine pazarda kendisini kanıtlamış, bugüne kadar binlerce adet satmış B737 ve A320 ailesi uçakları yenileme yoluna gitti. Özellikle Avrupa ve ABD merkezli Atlantik ötesi uçuşlar yapan havayollarının, tek koridorlu, menzili uzatılmış, noktadan noktaya uçabilecek uçak ihtiyacı Boeing 737 Max ve A320neo modellerinin doğmasına neden oldu. Bu yüzden işe mevcut uçakların motorlarının yenilenmesiyle başlandı.

Yeni geliştirilen uçak motorları daha iyi aerodinamik özelliklere sahip bulunuyor, ses ve çevre kirlilğinin azaltılmasına belirgin katkı sağlıyor. Yeni motor teknolojisi ile B737Max ve A320neo tipi uçakların kalkışında ölçülen  85 desibellik ses düzeyi, benzer nitelikteki diğer uçak modellerine kıyasla yarı yarıya azaltılmış bulunuyor. Ayrıca Airbus  A320neo tipi uçaklar A320 modellerine kıyasla en az  yüzde 15  oranında yakıt tasarrufu sağlıyor. B737 Max ve A320neo’larda koltuk başına sağlanan yakıt avantajı daha da yükselerek, yüzde 20 düzeyine yaklaşıyor, zira yeni model uçaklarda kabin alanları daha verimli kullanıldığı için business class bölümünde yolculara daha geniş diz mesafesi sunuluyor.

Giderlerinin üçte birini yakıtın oluşturduğu havayolları, oldukça tasarruflu, motorları yenilenmiş uçaklara bu yüzden büyük ilgi gösterdi. En önemlisi ise bu uçakların menzilleri yaklaşık 800 km uzatıldı.  Bu da, B737Max ve A320neo’nun Amerika’nın doğusundaki her noktadan Avrupa’nın merkezinde her şehre direk uçabileceği anlamına geliyor.

Dünyanın en büyük yolcu uçağı A380’e havayollarının yeterince ilgi göstermemesi, yolcuların artık büyük aktarma merkezlerinde toplanıp oradan son varış noktasına seyahat etmeyi değil, bekleme yapmadan noktadan noktaya direk uçuşu tercih ettiğini gösteriyordu. Büyük gövdeli uçakların küçük gövdelilere oranla havalimanlarına ödedikleri ücretlerin fazla olması da havayollarının daha küçük uçakları tercih etmesine neden oldu. Şirketlerin havalimanları için ödedikleri ücretlerin azalması, uçak biletlerini daha makul düzeylere çekmelerini, dolayısıyla yolcu sayılarını arttırmalarına vesile oldu.

Avrupalı imalatçı Airbus, en çok satan A320 ailesinin yenilenmesi amacıyla 2010’da çalışmalara başladı. 'Neo' (New Engine Option - Yeni Motor Seçeneği) adı verilen model, Aralık 2010’da resmi olarak sektöre duyuruldu. Proje, kısa sürede aldığı yüksek siparişlerle dikkat çekti ve havayollarına hem Pratt&Whitney'in PurePower PW1100G hem de CFMI'ın LEAP-X motor seçenekleri sunuldu. Airbus Temmuz 2014’de Virgin America’dan aldığı 30 adetlik siparişle A320neo’nun üretimine resmen başladı.

Airbus’ın bu atağına nasıl cevap vereceği beklenen Boeing, ilk başlarda yeni bir uçak üretmeyi düşündü.Ancak en büyük müşterilerinden biri olan American Airlines’ın A320neo modeli için 280 adet sipariş vermesi üzerine yeni uçağın üretiminin ciddi zaman alacağı ve pazarı Airbus’a kaptıracağını düşünerek mevcut modeli B737 NG’nin motorlarını yenileme yoluna gitti. Yeni uçak üretme projesini ise 2030 yılına kadar erteledi. Yeni motorlara sahip uçak ilk başlarda B737RE (Reengine) olarak adlandırılsa da uçağın adı sonradan Boeing 737 Max olarak değiştirildi ve program Ağustos 2011 başladı. Amerikalı üreticinin yenilenmiş motorlara sahip Max uçağının ilk müşterisi dünyanın en büyük ucuz havayolu olan Soutwest Airlines oldu ve 150’si kesin, 150’si obsiyonlu olmak üzere 300 adet sipariş verdi. Boeing, yeni uçak için dünya genelinde 13 havayolundan 948 adetlik sipariş sayısına ulaştı.

Airbus A320neo modelinde CFM LEAP -1A ve Pratt&Whitney  PW1100GGTF olmak üzere iki farkı motor tercihi sunarken, B737Max’da CFM LEAP -1B motorlarını kullanacak. Boeing 737 Max-8’in         (-Max 9’da aynı olacak) maksimum menzilinin 6.204 km olması planlanırken, A320neo’nun menzilinin 6.110 km olması planlandı. A321neo ise 6.759 km’lik menzile uçabilecek. 

Airbus, önümüzdeki yıldan itibaren ayda 50 adet, 2019 yılında ise ayda 60 adet uçak üretmeyi planlarken, Boeing ise ayda 52-60 adet B737 üreteceğini açıkladı. Airbus’ın A320neo ailesi ilk uçuşunu 25 Eylül 2014’te ilk teslimatı ise 25 Ocak 2016 tarihinde Lufthansa Havayolları’na yaptı. Uçağın ilk kullanıcıları Lufthansa, Indigo, GoAir ve Pegasus Havayolları oldu. 

A319neo 98 milyon dolar, A320neo 107.3 milyon dolar, A321neo modeli ise 125.7 milyon dolarlık liste fiyatı üzerinden satılıyor.

A320neo sipariş rakamları

Uçak tipi             Yıllar     2010     2011     2012     2013     2014     2015     2016    

A319neo            –            26          19          –            2            3            8            58

A320neo            30          1,081    378        387        824        583        161        3,444

A321neo            –            119        81          341        183        301        269        1,294

Toplam               30          1,226    478        728        1,009    887        438        4,796

Boeing 737 Max ilk uçuşunu 29 Ocak 2016’da yaparken, bugüne kadar 4 adet prototip üretildi. Yeni motorlara sahip uçağın ilk teslimatı önümüzdeki yıl Southwest Airlines’a yapılacak. 737-7 Max 90.2 milyon dolar, 737-8 Max 110 milyon dolar, 737-9 Max ise 116.6 milyon dolardan satılacak. Boeing, Max ailesi için havayollarından Ağustos ayı başı itibariyle 3.278 adet sipariş aldı.