f Savaşta hangi mühimmatlar kullanılıyor?
Kadir Doğan

Savaşta hangi mühimmatlar kullanılıyor?

  • Son Güncelleme: 27/04/17 21:07:48
  • 3

Kadir DOĞAN

İletişim: https://twitter.com/kdrdgn07

Mail: kdrdgn07 @gmail.com

“Savaşta kullanacaklarımızı, barışta hazırlamalıyız.” Her ne kadar yüzyıllar önce söylenmiş olsa da bu sözün doğrulu hala su götürmez bir gerçektir. Bizler yani insanlar da bu felsefeyi güderiz. Yıllar boyunca para ve güç elde etmek için çalışırız. Bu kazançlarımızı ise gelecekte, ihtiyacımız olan zamanlarda, çetin mücadelelerde kullanırız. Devletler için de bu durum geçerlidir. İşte bu yazı serisinde anlatmak istediğim düşünce de bu olgu üzerine kurulacaktır.

Bu yazı serisinde, diğer yazılardan farklı olarak bir ülkenin temel savunma unsurunu oluşturan asli sistemlerden birini, hava sistemlerini, birçok farklı hava araçlarını inceleyerek, ülkemizde bu konuda üretilen ürünlerden söz edeceğim. Bunu yapmak istememdeki sebep ise, halk olarak, olası tehditlere ne kadar hazır olduğumuzu anlayıp, zayıf-güçlü yönlerimizi bilmemiz gerekliliğinden kaynaklanmaktadır.  Ünlü Çinli komutan Sun Tzu’nun da dediği gibi “Düşmanı ve kendinizi iyi biliyorsanız, yüzlerce savaşa bile girseniz, savaşın sonucundan emin olabilirsiniz.”

Ülkemizde Savunma sanayi son 10-12 senede çok büyük yol kat etti. Devletimizin en çok önem verdiği ve bana kalırsa en çok gelişme kaydettiği konuların başında Hava sistemleri geliyor. Uçaklar, insansız hava araçları, roketler, füzeler ve hava savunma sistemleri gibi birçok farklı alanda çalışmalar yürüten şirketlerimiz, birçok kritik teknolojiyi ülkemize kazandırdı ve kazandırmaya da devam ediyor. Bu teknolojilerin her biri harp sırasında ülkemize ve müttefiklerimize çok büyük avantajlar sağlayacak konumdadır. Bir füze, bir roket, belki ufak bir insansız hava aracı. Bunların bir tank, uçak veya helikopter kadar görkemli olmamaları, önemsiz olduğu anlamına asla gelmiyor. Unutmayalım ki, savaşları da ufak detaylar kazandırır.

Roket ve Füze Sistemleri

Türk savunma sanayinin son yıllarda en çok ürün geliştirdiği alanların başında Roket ve Füze sistemleri geliyor. SOM, CİRİT, UMTAS, OMTAS, T-122 ve T-300 ÇNRA, KAPLAN ve BORA gibi onlarca ürün sayılabilir. Bu ürünlerden bahsetmeden önce Roket ve Füzelerin ne olduğunu ne işe yaradıklarını, aralarındaki farkları dile getirmemiz gerekiyor.

Roketler

Roket, NATO tarafından yapılan tanım ile, “Uçuş esnasında yörüngesi veya rotası kontrol edilemeyen kendinden tahrikli araçlardır.” (1)  Roketlerin genel yapısı itibari ile bir veya birden fazla motor, yön tayin edici bileşenler (kanard, kuyruk, kanat) ve genel iskelet (tipik monokok gövde) bulunur. Roket motorunun yapısı ise tipik bir jet motoru ile benzerdir. Jet motoru ve Roket Motoru arasındaki en temel fark, roket motorunun, jet motorları gibi hava beslemesine ihtiyaç duymadan çalışabilmeleridir. Buda onları Atmosfer dışı misyonlarda, yani uzayda, kullanıma uygun hale getirir.

Peki bir roketin hareket etmesini sağlayan şey nedir? Bu noktada cevap oldukça basittir. Newton’un 3. Kanunu!

Doğadaki olayların tamamında gözlemleyebildiğimiz Newton’un 3. Kanunu yani “Etki-Tepki” kanunu roketlerin ve hatta doğadaki tüm eylemlerin temel taşıdır. Bunu biraz daha açık bir hale getirelim:

Newton tarafından ortaya atılan 3. Kanun, herhangi bir cisme kuvvet uygulandığı zaman, cisimden kuvvete doğru eşit büyüklükte ve zıt yönde bir tepki kuvveti oluştuğunu ortaya koyar.  Eğer duvara yumruk atarsanız, duvar size uyguladığınız kuvvet kadar bir tepki kuvveti ile karşı koyar ve sonuçta eliniz de acı hissedersiniz. İşte Newton’un 3. Kanunu tam da budur. Şimdi bu işi biraz daha somutlaştıralım.

Bir cisim, havalanırken yer çekimine karşı iş yapar. Rokette bulunan Yakıt tankı içerisindeki, katı veya sıvı yakıt, ateşleme sistemi ile yakılır ve çok yüksek sıcaklıkta gaz açığa çıkar. Çıkan gaz, yüksek bir kinetik enerjiye sahiptir. Daha sonra bu gaz, Lüle(Nozzle) yardımı ile dışarıya atılır. Aynı zamanda bu gazlar sahip oldukları kütle ve hızları sebebiyle bir momentum da kazanırlar. Nozzle kullanımı ile gazların hızı ve dolayısıyla momentumları istenilen şekilde değiştirilmeye çalışılır. Oluşan momentum sonucunda roket, yer küreye karşı iş yaparak, yerçekimine karşı tepki oluşturur. Bu tepki dolayısıyla, zamanla ivmeli bir hareket yapan roketimiz “İtki” kazanır ve bu sayede hareket eder. Tüm sistemin çalışma prensibi, fiziksel açıdan, bu şekildedir fakat böyle bir sistemi yapması, anlatmasından çok ama çok daha zordur.

Roketlerden Füzelere: Değişim ve Gelişim

Roketlerden söz ettikten sonra şimdi de Füzelerden söz edebiliriz fakat öncelikle Roketler ile Füzeler arasında net bir ayrım yapmamız gerekmektedir. Roketlerin tanımından yola çıkarak Roketler ve Füzeler arasındaki en temel farkın “Kontrol sistemi” olduğu söylenebilir. NATO tarafından yapılan en keskin ayrım budur. Füzelerin, uçuş esnasında yörüngeleri ve rotaları kontrol edilebilir ancak Roketlerin edilemez.

Ayrıca roketler, amaçlarına göre, “kapsül (burun konisi)”, gibi faydalı yükler de taşıyabilir fakat Roketlerin faydalı yükü, Tapa ve Harp Başlığıdır.  En yakından bildiğimiz Roket için faydalı yüklerden bir tanesi olan Göktürk-2 uydusu da Çin’in “Uzun Yürüyüş 2-D(Chang Zheng 2D), roketi tarafından yörüngeye taşınmıştı.

Füzeler genellikle askeri amaçla kullanılır fakat bir roket birçok amaç için kullanılabilir. Füzeler, roket motoru tarafından yönlendirilebilir tıpkı 2. Dünya savaşındaki Alman yapımı V-2 Balistik Füzeleri gibi. Aynı zamanda füzeler, jet motoru ile de yönlendirilebilir tıpkı V-2 Balistik Füzesinin öncüsü olan V-1 füzeleri gibi. En genel anlamda bakarsak tüm Füzeler aynı zamanda Rokettir fakat tüm Roketler, Füze değildir.

Bununla birlikte bir roket yapısında birçok farklı eleman bulundurur. Askeri amaçla kullanılan roketlerde, en asli eleman “Harp Başlığıdır.” Eğer bir roket, harp başlığına sahipse artık Roket olmaktan çıkıp, “Füze” olabilir. Harp Başlığının en önemli eleman olmasının sebebi belirlenen misyonu tamamlayacak, vurucu gücü sağlayacak eleman olmasıdır.  Bu vurucu güç doğrudan üç parametre ile ilgilidir. Aşağıda yer alan bu üç parametre de bir füzenin etkinliğini belirler.

Hasar Hacmi (Damage Volume): Savaş başlığının, büyüklüğü itibari ile bir kılıf tarafından çevrelendiği düşünülür. Bu kılıfın hacmi, savaş başlığının verebileceği hasarın limitlerini belirler. Yani ne kadar büyük savaş başlığı, o kadar büyük Hasar Hacmi demektir.

Zayıflatma(Attenuation): Parçacıklar, patlama esnasında Harp başlığından koptukları zaman, birim alana etki eden yıkıcı güçleri azalır. Bu durumda birim alan başına mevcut enerji, patlama sonlanana kadar zamanla azalmaktadır. Zayıflatma parametresi ile bu durum asgari miktarlara çekilip, parçacıkların enerjisinin korunması amaçlanır.

Yayılım (Propagation): Yayılım anlamı ise, Harp Başlığının infilak etmesi sonucu ortaya çıkan enerji ve materyallerin, patlamanın meydana geldiği noktaya doğru yayılımıdır. Buradaki kıstas, ortaya çıkan enerji ve materyallerin, tüm yönlere düzgün bir şekilde yayılmasının sağlanmasıdır.

Literatürde yer alan konvansiyonel harp başlıkları:

Yüksek Patlayıcılı Basınç Parçacık Etkili (HE): Günümüzde en çok kullanılan Harp Başlığı türlerinden birisidir. Patlama esnasında oluşan ani ve yüksek miktardaki basınç ile hedefi etkisiz hale getirmeyi amaçlayan Harp Başlığı tipidir. SOM-A ve SOM-B1 Seyir füzeleri ile HİSAR A ve O Hava Savunma Füzeleri bu kategoridedir. SOM Seyir Füzesi, Havadan-Karaya atılabilen bir Seyir Füzesidir.

Seyir Füzesi, sevk motoruna sahip olan ve taşıdığı faydalı yükü yüzlerce hatta binlerce kilometre öteye taşıyabilen füzelerdir. Bu füzelerin en büyük avantajı, çok alçak irtifalarda, elektronik denetleme sistemleri tarafından tespit edilmesi oldukça zor bir şekilde hedefe hareket etmeleridir. SOM füzelerinin, SOM-A, SOM-B1, SOM-B2 ve SOM-J olmak üzere 4 farklı varyantı mevcuttur. Bu varyantlar arasındaki farklar genellikle güdüm sistemi ve Harp başlığı sebebiyle oluşur. Aynı zamanda SOM-J, F-35’lerde kullanılmaya uygun hale getirilerek, büyük bir başarı sağlamıştır. (2)

(Hisar A ve Hisar O, Hava Savunma Sistemleri kategorisinde inceleneceğinden, burada çok fazla değinilmemiştir.)

SOM SEYİR FÜZESİ

Parçacık Tesirli (fregmantation): Patlayıcı etrafına yerleştirilen, şarapnel gibi parçacıkların kullanımı ile infilak alanı içerisindeki hedefleri delerek etkisizleştirme amaçlanır. Bu tip füzelere AGM-114M Hellfire II örnek verilebilir.

HELLFİRE FÜZESİ

Şekillendirilmiş Parçacık Tesirli (flechette): Farklı tiplerde şekillendirilmiş, özel işlem uygulanmış şarapnel parçalarının dağılımı ile hasar vermesi amaçlanan bu harp başlığı, genellikle Hydra 70 gibi Anti-Personel füzelerinde kullanılır.

HYDRA 70 Anti-Personel

Sürekli Çubuk (Continuos Rod): Sürekli Çubuk ismi verilen Harp başlıkları günümüzde çok kullanılmayan, sadece spesifik misyonlar için kullanılan bir türdür. Parçacık Tesirli Harp başlıkları ile benzer özellikler gösteren Sürekli Çubuğun en büyük farkı, patlama esnasında yayılım gösteren parçacıkların, dairesel bir şekilde yayılması ve büyük etki alanlarına ulaşmasıdır. Bu tür savaş başlıkları genellikle Uçak ve Füzelere karşı kullanılır.  Talon Füzeleri bu tip Harp Başlıklarının kullanıldığı füzelere örnektir.

TALON FÜZELERİ

Yönlendirilmiş Parçacık (directional fragments): Bu tipdeki harp başlıklarında asıl amaç, patlama esnasında ortaya çıkan parçacıkları tek bir hat halinde hedefe odaklamaktır. Bu tür harp başlıkları genelde Taktiksel Balistik Füzelerde kullanılır.

Zırh Delici (AP): Bu tür harp başlıkları isminden de anlaşılacağı üzere, zırh delme amacıyla özellikle Anti-Tank, Anti-ZPT misyonları için kullanılır.

Yarı Zırh Delici (SAP): Yarı Zırh delici harp başlıkları, Zırh Delicilere kıyasla zırh delici özellikleri daha düşük fakat patlama sonrası parçacık yayılımı ile Anti-Materyal ve Anti-Personel misyonları birlikte gerçekleştirebilir.

Derin Delici (Deep Penetration): Bu tarzdaki harp başlıkları daha çok sığınak delici (Bunker Buster) tipteki füze/bombalar için kullanılır. Bu tür başlıkların füzelerde kullanılması, bombalara kıyasla çok daha etkilidir. Bunun sebebi, füzelerin motorları sebebi ile bombalara kıyasla çok daha yüksek enerjiye sahip olmaları ve bu enerjiyi yüzeyi delmek için kullanmalarıdır.  Bu tipteki füzelerin, Nükleer versiyonları da mevcuttur. Bu tür füzelere Amerikan GBU-28, bu tür bombalara TÜBİTAK NEB örnek verilebilir.(3)

GBU-28 Füzesi

HE Ezici Başlık (HESH): Bu tipteki Harp Başlıkları, ince bir metal ile çevrilmiş plastik patlayıcıdan oluşur. Tapa, hedef ile etkileşime geçip, patlama gerçekleştikten sonra, plastik patlayıcı hedef yüzeye doğru sıkıştırılır ve patlamanın sebep olduğu basınç ile patlama sonrası oluşan şok dalgası bir disk şeklinde yayılır. Bu tipteki başlıklar da genellikle Anti-Tank Misyonlarda kullanılır. Bu tip füzelere 1960’larda İngilizler tarafından geliştirilen “Malkara” füzeleri örnek gösterilebilir.

MALKARA FÜZESİ

Çukur İmla (Shaped Charge): Günümüzde en çok kullanılan Anti-Tank başlıklarından birisi olan Çukur İmla, patlama sonrası oluşan infilak enerjisini belirli bir noktaya toplamayı amaçlar. Bu tipteki Harp başlıklarının birçok versiyonu bulunmakla birlikte en çok kullanılan versiyonu “Tandem” Harp başlıklarıdır. Tandem tipteki Harp başlıklarında, arka arkaya dizilmiş, aralarında boşluk bulunun Çukur İmla Hakları bulunur. İlk çukur imlanın infilak etmesi ile zırh hasar görür, daha sonraki çukur imlalar ise zırhı delme görevi üstenir. Bu tipteki Harp başlıkları, RPG-27 ve RPG-29 gibi tanksavar silahlarda, TOW 2B,MILAN,HELLFIRE ve OMTAS-UMTAS gibi Tanksavar füzelerinde bulunur. Burada OMTAS ve UMTAS’a da bir parantez açmak gerekir. Orta Menzilli TAnkSavar Füze OMTAS ve Uzun Menzilli TAnkSavar Füze UMTAS, Roketsan tarafından geliştirilen, öncelikli olarak Taaruz Helikopterleri için tasarlanmış Anti-Tank füzeleridir. UMTAS’ın Lazer güdümlü varyantı da bulunmaktadır. Tipik bir tandem Harp başlığı örneği olan bu füzeler, Kara ve Deniz Platformlarının yanı sıra, İnsanız Hava Araçlarının kullanımı için de uygundur. (4)

UMTAS ANTİ-TANK

Dövme Başlıkları (Self Forging Fragment): Genellikle Havadan, Karadaki veya denizdeki hedefleri etkisiz hale getirmek için kullanılan bu tipteki Harp Başlıkları, günümüzde genellikle serbest düşme yapan bombalarda kullanılır. Bu tarz harp başlıklarının en önemli özelliği, ihtiva ettikleri parçacıkları(şarapnel) patlama esnasında çok büyük alanlara yayılımını sağlayıp, geniş alan hedefleri için etkili bir seçenek olmalarıdır.

Bombacıklı (Bomblet) : Harp başlığı içerisinde bulunan bombacıkların patlaması sonucu ortaya çıkan enerji ve şok dalgasının etkisinin artırılarak, daha büyük hasar verilmesinin amaçlandığı bu tipteki bombaların günümüzde kullanımı, Uluslararası normlar nezdinde “Suç” sayılmaktadır. Bu tipteki harp başlıkları günümüzde “Misket Bombalarında” kullanılmaktadır. Son yıllarda Ortadoğu’da, özellikle de Suriye’de kullanılan bu tip bombalar, kamuoyu nezdinde yakından takip edilmektedir.

MİSKET BOMBASI

Yerel Güdümlü Bombacık (Terminally Guided Bomblet): Her ne kadar konvansiyonel sınıfta bulunsa da, geçmişte birçok kimyasal bombada bulunan bu Harp başlığı günümüzde pek kullanılmıyor. İçerisinde bulunan birçok küçük “Bombacık”, patlama gerçekleştiği sırada infilak edip, doğrusal bir güdüm boyunca hedefe etki ediyor. Bu tipteki başlıklara örnek olarak M139 verilebilir.

Günümüzde dünyanın birçok yerinde ki özellikle de hemen dibimizdeki Ortadoğu’da yaşanan savaşlar artık hayatımızın bir parçası haline geldi. Her insan, savaşlardan ve yaşanan kayıplardan derin üzüntü duyar. Bunların hiç yaşanmamasını diler. Bu tabiidir. Fakat bu durumu, en azından günümüzde, değiştirebilmemiz pek mümkün değildir. Bu nedenle bu durumu zor da olsa kabullenip, kendimizi ve bize umut bağlayan tüm milletleri düşünerek, yolumuza devam etmeliyiz. Bunu yapmak için de öncelikle neyi iyi yapıp, neyi kötü yaptığımızın farkında olmamız gerekiyor.

Bilge bir adamın da dediği gibi “Eğer bir şeyi değiştiremeye gücün yetmiyorsa, şikâyet etmenin de bir anlamı yok demektir.”

Kadir Doğan

Gelecek Göklerde!

Referanslar:

https://nso.nato.int/natoterm/Web.mvc

http://www.roketsan.com.tr/urunler-hizmetler/hassas-gudumlu-fuzeler/som/

http://www.sage.tubitak.gov.tr/tr/urunler/nufuz-edici-bomba-neb

http://www.roketsan.com.tr/urunler-hizmetler/hassas-gudumlu-fuzeler/umtas-uzun-menzilli-anti-tank-fuzesi/

Kaynaklar:

Füze ve Roket Mühendisli- Erk Inger

Kaynak: www.kokpit.aero

Kokpit Aero

Yorum Yap