Eyvah rötar var!

  • 12/07/2012 12:13
Uçuşların iptal olmasındaki en çok rastlanan neden kötü hava şartlarıdır. Uçaklar meteorolojinin limit altında olduğu durumlarda yani görüş düştüğünde, aşırı rüzgar, çok yoğun kar yağışı gibi durumlarda uçamazlar. Kötü hava şartları uzun sürecekse, uçağın bağlı bulunduğu diğer uçuşlar da rötara giriyorsa, sefer iptal edilir. 
 
İptallerin en büyüğü geçtiğimiz yıllarda Avrupa'da yaşanan yanardağ kriziydi. Günlerce havalimanları İzlanda'dan gelen kül bulutları nedeniyle kapalı kaldı. Binlerce sefer iptal edildi.
 
Bunun dışında uçakta yaşanan ve giderilemeyen arızalar, seferi yapacak uçağın önceki uçuştan çok geç geliyor olması veya uygun ekip bulunmaması sefer iptalinin diğer nedenleri arasında yer alır. Ayrıca havalimanının kapanmasına neden olacak bir kaza-kırım, olası yangın veya terörist saldırı da sefer iptallerine neden olabilir. 
 
Sık sık karşılaşılan iptal nedenlerinden biri de grevler. Havayolunun yanı sıra uçuş operasyonunu etkileyen hava trafik kontrolörlerinin veya o meydandaki itfaiyenin grevi nedeniyle uçuşlar iptal edilebiliyor.
 
Bazen havayolu şirketleri saatleri birbirine yakın aynı noktaya iki sefer varsa ve yolcu sayısı iki uçuşun da azsa bu seferlerden birini iptal edip birleştirebiliyor. 
 
2. Uçuşum iptal oldu, ne yapmalıyım?
 
Sık sık yaşanabilecek bu duruma hazırlıklı olmakta fayda var. Bu tür durumlarda iletişim kanallarınız açık olsun. Telefonla yakınlarınıza ulaşmaya çalışın. Eğer bilgisayarınız yanınızdaysa veya cep telefonunuzdan internete bağlanabiliyorsanız son gelişmeleri yakından takip etmekte fayda var.
 
Artık havayolu şirketleri, havalimanı işletmecileri bu tür durumlar hakkındaki gelişmeleri internet sayfalarından Twitter hesaplarından takip ediyor. Yolculardan gelen elektronik postalar veya Twit'ler anında takip ediliyor. 
 
Öncelikle bulunduğunuz havalimanına yakın, karayolu ile rahatlıkla ulaşabileceğiniz, hava trafiğine açık çevrede başka meydanlar var mı? Bu havalimanından gideceğiniz noktaya uçuş yapılabiliyor mu? Bu gibi bilgileri hızlı öğrenip harekete geçmekte fayda var. 
 
Eğer havalimanlarında sorun yaşanıyorsa, alternatif yolları yani karayolu, demiryolu veya denizyolunu deneyebilirsiniz.  Avrupa'da yanardağ külü nedeniyle yaşanan krizde Frankfurt-İstanbul arasında karadan taksi seferlerinin yapıldığını unutmayın.
 
3. Havayolunun yükümlülükleri neler?
 
Uluslararası kurallar gereği, havayolu müsait yer bulunan planlanmış diğer bir uçuşunda yolcuyu uçurmak zorundadır. Eğer bu gerçekleşmiyorsa, havayolu biletteki varış yerine yolcuyu kendi veya başka bir havayolunun planlanmış uçuşları ile veya karayolu taşıması ile gönderecektir. 
 
Ücret toplamı, fazla bagaj ücreti ve diğer hizmet giderleri yeniden düzenlenen yolculukta daha yüksek ise havayolu yolcudan ek ücret veya gider isteyemez. Yeni uçuşun ücret ve giderleri daha düşük ise aradaki farkı havayolu yolcuya iade eder.
 
4. Rötar nedeniyle havayolu yolcuya tazminat öder mi?
 
Avrupa Birliği kurallarına göre, rötar ve iptaller nedeniyle yolcu tazminat hakkına sahiptir. Öncelikle iptal edilen seferin yerine, yer olması koşuluyla, mümkün olan en kısa sürede veya yolcunun tercih edeceği bir başka tarihteki uçuşta son varış noktasına seyahat imkanı sağlanır. Ayrıca bekleme süresine uygun yiyecek içecek ikramı, gerektiğinde bir veya daha fazla gece, otelde konaklama imkanı, 2 telefon görüşmesi yapma, faks/teleks/e-mail çekme imkanı verilir.
 
Uçuş uzunluğu 1500 kilometreyi geçmeyen seferlerde iptal durumunda 250 Euro tazminat verilir. Son varış noktasında gecikme 2 saatten az ise tazminat tutarının yüzde 50'si ödenir.
 
Uçuş uzunluğu 1500-3000 kilometre arasında tazminat miktarı 400 Euro'ya çıkar. Son varış noktasında gecikme 3 saatten az ise tazminat tutarının yüzde 50'si ödenir.
 
3500 kilometreden uzun seyahatlarde ise tazminat 600 Euro'ya yükseliyor. 4 saatten az ise tazminat tutarının yüzde 50'si yolcuya veriliyor.
 
 5. Havayolu şirketi, uçuştan kaç gün önce iptal açıklarsa tazminat ödemez?
 
Avruba Birliği kuralları gereğince uçuştan 14 ile 7 gün öncesine kadar yapılan uçuş iptali bildirimlerinde yolcuların tazminat hakkı bulunmuyor.
 
5. Bu kuralın istisnaları nedir?
 
Tüm önlemler alınmasına rağmen kaçınılamayan olağandışı koşullardan kaynaklanan uçuş aksaklıkları durumunda tazminat ödenmez. Bunlar değişken politik durumlar, elverişsiz hava koşulları, (sis, kar, fırtına, buzlanma gibi...), beklenmedik güvenlik ve emniyet zaafları ile sınırlamaları, grevler, havalimanı sorunları, hava trafiği sınırlamaları, bagaj, yolcu, uçak ve havalimanını içeren istisnai güvenlik tedbirleridir. 
 
6. Kaç saatlik rötardan sonra havayolu bilet ücretini iade eder?
 
Denied boarding, iptaller ve 5 saati aşan uzun gecikmelerde yolcunun seyahatinin henüz gerçekleşmemiş kısmı için veya uçulmuş kısımlar olsa dahi uçuşun tamamlanması artık amacına hizmet etmiyorsa seyahatin tamamı için yolcuya geri ödeme yapılır ve yolcunun isteği doğrultusunda seyahatin başlangıç noktasına mümkün olan en kısa zamanda geri dönüşü sağlanır. 
 
7. Uçaklar neden gecikir? 
 
Uçak seferlerinin gecikmesinin yani rötara girmesinin bir çok nedeni var. En sık karşılaşılanlar hava durumu, teknik nedenler, yoğun hava trafiği ve ekip eksikliği.
 
Hava durumu: Meteorolojik yani hava durumu uçuşları en çok etkileyen şartların başında gelir. Kalkış veya iniş meydanındaki limit altı olmasına neden olan sis, yoğun kar yağışı veya aşırı rüzgar gibi meteorolojik şartlar seferlerde gecikmelere neden olur. 
 
Havalimanı üzerinde "CB" olarak adlandırılan oraj bulutları varsa, bu uçakların iniş veya kalkış paternlerini etkiler. Pilotlar içinde yüksek türbülansa sahip ve elektrik yükü taşıyan bu tür bulutların içine girmezler. Etrafından dolaşırlar. Ancak bu durumda uçuş süresi uzayabilir.
 
Hava trafik kontrol merkezi, aktivitenin durumuna göre uçakların trafik akışını değiştirecek, bazı uçakların gecikmeli inişine, kalkış yapacak uçakların ise beklemesine neden olacaktır. Unutmayın, bu tip tehlikeli bulutları gerek uçaktaki, gerekse yerdeki radarlar görüntüleyebildiğinden sadece bir miktar gecikmeye neden olurlar.
 
Ayrıca kış aylarında kar ve buzlanma nedenli ile pist ile taksi yollarında temizlik çalışmaları yapılacağından ve yine buzlanma nedeni ile uçaklara de-icing işlemi uygulanacağından zincirleme gecikmeler yaşanabilir.
 
Teknik nedenler: Olası bir teknik arıza da seferi rötara sokabilir. Eğer arıza havayolunun hub olarak adlandırılan ana merkezinde olursa, teknik müdahale hızlı bir şekilde yapılır. Değişecek yedek parçanın temini de kolaydır. Eğer arızanın giderilme süresi uzayacaksa, havayolu kolaylıkla yedek uçak tahsis eder.
 
Ancak bu tür kolaylıkların olmadığı noktalarda ise arızaların giderilme süresi uzayabilir. Örneğin Singapur'da meydana gelen bir arıza giderilemiyorsa, havayolunun yedek uçak yollama süresi uzar. Bu tür durumlarda bekleme süresi 8 saati geçtiğinde havayolu şirketi yolculara konaklayacak otel vermek zorundadır.
 
Yoğun Trafik: Özellikle yaz aylarında veya yoğun dönemlerde uçakların kalkış-inişlerini geciktiren bir neden de yoğun hava trafiğidir. Sıkışıklığın giderilmesi için bu tür havalimanlarında slot uygulaması yapılır. Kalkış ve inişler o havalimanının kapasitesine göre ayarlanır.
 
Ekip sorunları: Eğer olası bir aksaklık sebebi ile seferde görevlendirilecek uygun ekip bulunamıyorsa ya da uçuş ekibinden biri uçuşa engel sağlık sorunları varsa, sefer bu aksaklık giderilinceye kadar gecikebilir. 
 
Ayrıca uçuş ekibi başka bir seferden geliyor olabilir veya gecikmeli bir seferden ötürü ekibin uçuş saati dolmuş olabilir, çünkü uçuş ekiplerinin gün içerisinde belirli bir uçuş ve istirahat süreleri vardır. Uçuş saati dolan ekibin dinlendirilmesi gerekir. Böyle bir durumda başka ekip görevlendirilir. Ancak uçak, başka ekibin bulunmadığı bir meydanda ise, havayolu şirketi diğer bir sefer ile yeni ekip yollar veya mevcut ekibin istirahat süresi beklenir. 
 
8. Uçuşlar neden "slot nedeniyle" gecikir?
 
Hızla artan hava trafiğinin güvenli ve kontrol edilebilir hale gelebilmesi için uçuşların yoğun olduğu havalimanlarında "slot" olarak adlandırılan düzenlemeler gerçekleştirilir. Slotu basitçe karayollarındaki trafik ışıkları sistemine benzetebiliriz. Fakat uçakların otomobiller gibi beklemeleri havada kaos yaratabileceği gibi ekonomik de olmaz.
 
Özellikle çok yoğun hava trafiğine sahip Avrupa hava sahası, merkezi Brüksel'de bulunan "Eurocontrol" tarafından kontrol edilir. Eurocontrol, hava sahası içinde tüm uçuşları takip ederler ve havayollarının seferlerini güvenli bir şekilde yapabilmeleri için uçuşları düzene sokarak ilgili havayolu şirketine ve Hava Trafik Ünitesi'ne seferin kalkması gereken saati bir mesaj ile yayınlarlar. Bu kalkış slotudur. 
 
Yayınlanan saat seferin tarifesindeki kalkış saati olabileceği gibi 2 saat sonrası da olabilir. Bu slota sonradan iyileştirmeler yapılabilir. Havayolu şirketi herhangi bir gecikme nedeni ile slotu yakalayamayacağı için gecikme mesajı çekebilir ve yeni bir slot alabilir veya iyileştirme talep edebilir.
 
Varış meydandaki bir kaza ya da kötü hava şartları da slot yayınlanmasına neden olabilir. Çünkü bu gibi durumlarda havalimanı tam kapasite ile çalışamaz.