İlk F-35 üssü neresi olacak?

  • 07/05/2014 08:37

Muhammet METİN/Kokpit.aero

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında yapılan ve 2,5 saat süren Savunma Sanayii İcra Komitesi toplantısında F-35 alımı konusunda karar çıktı. Türkiye, 2018 yılında 2 adet F-35 savaş uçağı alacak.

Soğuk Savaş sonrasında ABD’nin yeni nesil savaş uçağı üretmek için yaptığı çalışmaların en önemli aşamalarından birisini Müşterek Taarruz Uçağı (MTU) ya da diğer adıyla F-35 Lightening II Projesi oluşturuyor. Beşinci nesil olarak da adlandırılan bu yeni savaş uçağı projesi, yüksek teknolojiye dayalı hava gücü üstünlüğünü perçinlemek için gündeme getirildi.

 Hazırlanan projede yeni nesil savaş uçağı başından itibaren hava, deniz ve deniz piyade kuvvetleri tarafından kullanılacak ortak bir platform olarak planlandı. Bu kuvvetlerin halen envanterinde bulunan A-10, AV-8B, F-16, F-18 gibi taarruz ve darbe uçaklarının yerini alması planlanan JSF projesi, 1996 yılında başlatıldı.

YÜZDE 80 ORTAK PARÇA

Proje kapsamında, her biri en az yüzde 80 ortak parçaya sahip bir adet Konvansiyonel (Yatay) İniş Kalkış Yapabilen (CTOL), Kısa Kalkış - Dikine İniş Yapabilen (STOVL) ve Uçak Gemisine İnebilen (CV) olmak üzere üç versiyonda geliştirilmesi için karar alındı. JSF projesinde belirlenen kriterleri karşılanması amacıyla Lockheed Martin ile Northrop Grumman ortaklığa giderek X-35, Boeing firması ise X-32 olarak adlandırılan iki farklı uçak tasarımı üzerinde çalışma yaptılar.

2001 YILINDA KABUL EDİLDİ

F-22 Raptor avcı uçağına benzeyen X-35 tasarımı üzerinde 26 Ekim 2001 yılında karar kılındı. Proje başta NATO üyesi ülkelerin yanı sıra envanterlerindeki savaş uçakları yenilemeyi düşünen bir çok ülke tarafından ilgiyle karşılandı.

ABD’nin liderliğini yürüttüğü Müşterek Taarruz Uçağı Projesi’nin ortakları arasında; İngiltere, İtalya, Hollanda, Türkiye, Avustralya, Kanada, Danimarka ve Norveç bulunuyor.

ABD silahlı kuvvetleri toplam 2 bin 443 adet F-35 almayı planlarken bunun 1763 hava kuvvetleri filosuna katılacak A modelini, 420’si deniz piyadeleri için dikine kalkış (STOVL) özelliğine sahip B modelini, 260’ı ise deniz kuvvetleri için C modelini içeriyor.

Lockheed Martin ile 1995'de ortaklık imzalayan İngiliz BAE Systems firması, İngiltere'yi birinci seviye ortak haline getirdi. İngiltere, 17 Ocak 2001'de projeye katılım anlaşması imzaladı. İngiltere'nin kısa kalkış/dikine iniş yapabilen (STOVL) F-35B versiyonunu alması bekleniyor.

Hollanda 17 Haziran 2002 yılında projeye dahil oldu ve 800 milyon dolar katkı sağladı. İtalya ise bir hafta sonra ikinci seviye olarak projeye katıldı. 2002 yılı içerisinde; Kanada 7 Şubat, Danimarka 28 Mayıs, Norveç 20 Haziran, Avustralya 31 Ekim'de üçüncü seviye ortak olarak projeye dahil oldu. Türkiye ise 11 Temmuz 2002'de üçüncü seviye ortak sıfatıyla projeye katıldı. İsrail, Singapur ve Japonya ise ihraç müşterisi konumunda bulunuyor. 

EN AVANTAJLI İKİNCİ ÜLKE İNGİLTERE

Farklı katılım düzeyinin bulunduğu projede ülkelerin katılım düzeyleri çok önemli. Örneğin birinci seviye katılım düzeyine sahip olan ülke, satılan uçaklardan kar payı alma, programa katkıda bulunma ve siparişlerde öncelik gibi ayrıcalıklara sahip. ABD dışında en yüksek düzeydeki katılımcı olan İngiltere bu anlamda en avantajlı konumda bulunuyor. F-35 projesi, ortak devletlerin üretim sürecine farklı düzeylerde katılımı açısından özgün bir proje. Müşterek Taarruz Uçağı Projesi, uçak almayı taahhüt eden ülkelere ürünlerini satıcı ülkeye ihraç etme garantisi de sunuyor.

F-35 programında proje baştan bir paket olarak sunuldu, belirlenen standartlar dışında uçaklara bir yetenek eklenmesini isteyen ülkelerin bu yeteneğin ilavesinden kaynaklanan maliyet farkını karşılaması kararlaştırıldı. Dolayısıyla standart paket haricinde bir özellik talep eden alıcı ülke, talebin yerine getirilmesinden kaynaklanan tüm maliyetleri kendisi karşılamak durumunda.

Türkiye ve İngiltere, tüm pakete uygulanan kuralların dışında F-35 uçaklarını sadece ABD önderliğinde yürütülecek operasyonlarda değil, milli harekâtlarda da sınırsız bir şekilde kullanmayı istiyor. İngiltere ve Türkiye görev bilgisayarına tam erişim, yazılıma tam nüfuz, tüm görevleri tanımlayabilme ve uçağı ulusal-uluslararası tüm harekatlarda kısıtlamasız kullanabilmeyi amaçlıyor. 

TÜRKİYE İSTİYOR ABD VERMİYOR

Nisan 2011'de yapılan Türkiye dahil 9 ortak ülke savunma bakanlarının toplantısında Türkiye kaynak kodlarının paylaşımı ve milli tasarım silah sistemlerinin entegrasyonunu gündeme getirdi. Bu maddeler toplantıda Türkiye'nin beklentileri ve talepleri başlığı altında kayda geçirildi. Ancak resmi bir sonuca ulaşılamadı. 

Türk Hava Kuvvetleri harekat ihtiyacını karşılamak amacıyla 12 Aralık 2006 yılında Savunma Sanayi İcra Komitesinin aldığı karar ile F-35A Yeni Nesil Muharebe Uçağı  olarak seçildi. Bu kapsamda. Türk Savunma Sanayi'nin projeye katılımını ve iş fırsatlarını tanımlayan Niyet Mektubu ve Sanayi katılım planı Savunma Sanayi Müsteşarlığı ile Lockheed Martin arasında 6 Şubat 2007'de imzalandı.

F-4E 2020 UÇAKLARININ YERİNİ ALACAK

Türkiye'nin proje kapsamında 10 yıllık bir takvim altında Türk Hava Kuvvetleri envanterinde yer alan ve ekonomik ömürlerinin sonuna yaklaşan F-4E 2020 ve F-16 uçaklarının yerine almak üzere 100 adet F-35A uçağı tedarik edecek. Proje kapsamında, Türk şirketleri ile imzalanan sözleşmenin toplam bedeli 300 milyon dolar oldu. Projenin toplam süresi boyunca elde edilecek toplam gelirin 7.5 milyar dolar olması öngörülüyor. Türkiye'nin 100 uçak için ödeyeceği miktar ise başlangıçta 10.7 milyar dolar olarak hesaplanmışken maliyetlerinin artışıyla birlikte bu rakam 2012 yılında 16 milyar dolara yükseldi.

Türkiye'nin ilk F-35A siparişi altı uçak olarak belirlenmesine rağmen bu rakam daha sonra bu sayı ikiye indirildi. İlk iki uçak öğretmen pilot eğitiminde kullanılacak. Savunma Sanayi İcra Komitesi (SSİK)’nin 05 Ocak 2012 tarihli kararı ile; 2015 yılında alınması planlanan 2 adet F-35A uçağına yönelik sipariş kararı verildi.

Ancak uçağın projede planlanan olgunluk düzeyine ulaşmaması, buna bağlı olarak katılımcı ülkelerin tedarik planlarındaki ötelemeler sonucu oluşan maliyet artışları değerlendirilerek daha önce verilmesi kararlaştırılan 2 uçaklık siparişin, 03 Ocak 2013 tarihli SSİK ile ertelendi. Bu ertelemenin ardından 6 Nisan 2014'de yapılan Savunma Sanayi İcra Komitesi toplantısında 2 adet uçağın siparişi konusunda karar kılındı.

İLK F-35 ÜSSÜ MALATYA OLACAK

Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın ilk F-35 üssü Malatya'da konuşlu 7nci Ana Jet Üs Komutanlığı olacak. Bunun yanında, F-35A uçaklarında görev yapacak pilot ve bakım personellerinin eğitimlerinin yapılacağı Entegre Eğitim Merkezi de Malatya'da olacak. Bir diğer F-35 üssü ise Eskişehir'deki 1nci Ana Jet Üs Komutanlığı olacak.