Suriye’nin Mig-23’ünü AIM-120 mi vurdu?

  • 19/08/2014 19:28

Hakan KILIÇ - hsword@mynet.com

AIM-120 AMRAAM-(Advanced Medium Range Air-to-Air Missile-Gelişmiş Orta Menzilli Havadan-Havaya Füze) Yarı Aktif Radar Güdümlü AIM-7 Sparrow füzesini yerini almak üzere 1980’li yıllarda geliştirilmeye başlandı. Bu makalede Aktif Güdümlü HHF’nin (Havadan-Havaya Füze) ne olduğunu ve nasıl çalıştığını kısaca anlattıktan sonra Hava Kuvvetlerimizin toplam 320 milyon dolar değerinde sipariş verdiği AIM-120C7 füzesini tanıtacağız.

HHF’ler hava platformlarından fırlatılarak yine hava araçlarını vurmak için kullanılan füzelerdir. Aktif Radar Güdümlüler (AR) bunu başarmak için radar güdümü kullanırlar. Hedef uçak füze menzili içinde ise pilot füzeyi radar kilidi atarak ya da sonradan kilitlenecek şekilde ateşler. Yarı aktif güdümlüler fırlatılan uçağın radarı tarafından güdümlenirken (yönlendirilirken) AR olanlar kendi radarı sayesinde düşman uçağına kilitlenir ve isabet etmek sureti ile veya çok yakının da harp başlığının detone olması (infilak denebilir) ile imha ederler.

İŞTE HAVA KUVVETLERİMİZİN YENİDEN SİPARİŞ VERDİĞİ FÜZE

Şimdi HHF konusunda daha fazla ayrıntıya girmeyerek AIM-120’ diğer füzelerden ayıran özellikler e bir göz atacağız. .(HHF ve AR Güdümlü füzeler hakkında daha fazla bilgi almak isteyen okurlarımız daha önce yayınlanan http://www.kokpit.aero/hava-hava-fuzeleri-hakan-kilic linkindeki makalemize göz atabilirler)

AR güdümlü füzeler dendiğinde Avrupa ülkelerinde Meteor, İsrail için Derby, Çin PL-12, Rus R-77 akla gelir. Bu Beşinci Nesil At-Unut füzelerin birçok batı ülkesindeki karşılığı 36 ülke tarafından kullanılan Amerikan Raytheon firmasının üretimi AIM-120 AMRAAM’ dır.

Air Power Avus.Sitesinden H.KILIÇ’ ın uyarladığı füze kesiti.

Tam anlamıyla At-Unut özelliğine sahip AIM-120 AR güdümlü ya da Yarı Aktif Radar Güdümlü (SAR) olarak da kullanılabilir. BVR ( Görüş ötesi) olarak adlandırılan füzeyi SAR güdümlü kullanmak pilotun tercihine kalmış bir durumdur. SAR güdümde kullanıldığında pilot uçağın radarının sürekli hedefi aydınlatmasını sağladığından kendi yerini de anlık olarak düşmana haber vermiş olacağından isabet açısından garantili yol olsa da kendi güvenliği açısından risklidir.

AIM-120 çıkmadan önce hedef bilgileri yüklenerek fırlatılır ve oto pilot sistemi sayesinde hedefe yaklaştığında radarını açar. Hedef bilgilerini güncelleyerek artık tamamen kendi radarı ile hedefi kovalar. Ancak burada belirtmek istediğim bir nokta daha var. Füzenin radarı, fırlatan uçak (örneğin F-15) radarından daha küçük olduğundan hedefi uçağın radarı kadar uzaktan algılayamaz. Bu sebeple F-15 radarı füzeyi kendi radarını açtığında düşmanı görebileceği en uygun yere veya koordinata yönlendirir.

Diyarbakır’ da konuşlu 181. Pars Filoya Bağlı F-16 C uçağımızın kanadında takılı AIM-120 C7 füzesi görülüyor.

MÜKEMMEL GÜNCELLEME

Birkaç dakika ile sınırlı olan uçuş süreleri düşünüldüğünde bu olayın ne kadar kısa sürede olduğu anlaşılır. 4 Mach yani sesin 4 katı (1096 km x4=4384 km/saat. Uçaklar için ses duvarı 340m/s=1224 km/s olarak kabul edilmez 1096 km/s hızı geçince ses duvarı şok patlaması gerçekleşir) hızla giderken bile AIM-120 uçaktan aldığı hedef bilgilerini data-link ile güncelleyebilir.

Bu güncellemeyi ateşleyen uçak yapabileceği gibi bölgedeki bir AWACS uçağı dahi AIM-120 için yapabilir. Hedef çok farklı bir yöne dönmüş olsa bile bu füze için fark etmez. Hatta diğer bir dost uçaktan rastgele fırlatılan bir AIM-120’yi bile güdümleyebilir. Füzenin hava kuvvetlerimizde de kullanılan “C” modellerinde INS (Atalet Navigasyon Sitemi) de bulunur. Bu sistem füzeyi yönlendirerek veri bağlantısının da sayesinde uçağın atış kontrol radarına olan bağımlılığı en aza indirgediğinden at-unut özelliği pekişir. Bu da AIM-120 kullanıcısına ayni anda birkaç hedefe birden birkaç füze ateşleme imkanı verir.

AIM-120 terminal modunda yani kendi radarını kullanarak uçarken düşman uçağı kurtulmak için JAMMER-POD çalıştırıyor olsa bile füzenin “Home-on-Jamming” yani karıştırma merkezine yönelme kabiliyeti vardır. AMRAAM’ı ölümcül yapan özelliklerinden biri olan bu özellikle düşmanın Elektronik Harp ve Karıştırma yöntemleri bir işe yaramamış olur. Füzenin karşı koyma-kurtulma yöntemlerine karşı geliştirdiği bir diğer çare ise hedef uçağa maksimum derecede yaklaşana kadar kendi radarını açmamasıdır.

F-35 Lightning II Uçaklarından AIM-120 C atış testi.

Böylece kilitlenmeye yetecek kadar mesafede radarını aktif hale getirerek düşman pilotun son ana kadar geldiğinden haberdar olmamasını sağlar ve kurtulmak için reaksiyon süresini azaltır. Bunu başarmak içinde uçuşun uzunca bir süresinde data-link bağlantısını kullanarak ana uçağın radarından hedef bilgilerini güncelleyerek uçar.

AMRAAM Yüksek “G” manevraları ve hızın getirdiği baskıya karşı yapısal bütünlüğü sağlamak için paslanmaz çelik ve titanyumdan üretilmiştir. Düşük hızlarda denetlene bilirliği sağlamak için ise küçük boy kanatçıklar kullanır. C modeli yapısal olarak ortadaki kanatların uçlarının kesik oluşu ile diğerlerinde ayrılır. Bunu bir sebebi de F-22, F-35 gibi uçakların silah kompartımanlarına sığması içindir. Bu iki uçak “stealth” radarlara görünmez özelliklerini pekiştirmek için füzeleri gövde içinde saklarlar.

Füzenin kara konuşlu versiyonu bir nevi uçaksavar füze sistemi olan AIM-120 A sistemi resimde görülen platformlarından ateşlenebilmektedir.

Çeşitli İnsansız (test için uzaktan kumanda edilen gerçek savaş uçağı) uçaklara yapılan AIM-120 A atış testi.

AIM-120 NCADE

AIM-120 ‘nin yeni geliştirilen bir çeşidi olan NCADE (Ağ Merkezli Hava Savunma Elementi veya Füzesi) tablo-1’ de de görüldüğü üzere daha uzun ve iki ayrı roket motorundan oluşan aslında daha çok orta menzilli balistik füzeleri (MRBM) vurmak için geliştirilen bir anti-füze ya da füze savunma sistemidir. Füzenin ilk 25 saniye çalışan ilk katı yakıt motorlu kısmı ayrıldıktan sonra Aerojet motoru çalışarak uçuşa devam eder.

Standart AMRAAM füzelerini en uç kısmında bulanan AR güdümü için kullanılan radar yerine IR güdümlü (Isı-Kızılötesi) AIM-9 X füzesini ısı arayıcı başlığı bulunmaktadır. Füze uçuşun son aşamasında Balistik Füzeleri radarla uçak arayan kardeşlerinin tersine kızılötesi detektörle bulmaktadır. Aslında ABD’nin envanterinde BMD (Balistik Füze Savunması) için SM-3, THAAD, PAC-3 ve Avrupa ülkelerinde SAMP/T ve Aster kullanılmaktayken bir HHF’ den neden böyle bir füze türetildiği ayrıca merak konusudur benim için.

Hava Kuvvetlerimizin sergilediği envanterdeki AIM-120 B füzesi. Yanında AGM-65G Maverick füzesinin arka kısmı görülüyor.

OPERASYONEL KAYITLAR VE BAŞARILAR

AIM-120’nin füze pazarındaki rakipleri Meteor, Derby ve R-77 karşısındaki başarısı ancak gerçek ve geniş bir savaş ortamında ortaya çıkacaktır. Ancak hedefi olan füzelerden kaçma ve kurtulama yöntemlerine karşı ne derece başarılı olduğunu zaman gösterecek.

Yine de şunu söyleyebiliriz ki Tablo 2’ de görülen operasyonel başarılar bu konuda da çok iyi bir füze olduğunu göstermektedir. Savaş ortamında ateşlendiği 1992 yılından beri başarısız bir atış yapıldığına dair yani düşman uçağın bir şekilde kurtulduğuna dair açık kaynaklardaki bir iki kayıttan başka yoktur. Bunlar doğru bile olsa bu bile AIM-120 için çok iyi puandır.

Batı dünyasının da ki birçok ülkenin makineli top sonrasında IR güdümlü kısa menzilli HHF’ lerinden sonra radar mesafesindeki düşman için tercihi bu füze olmuştur. Özellikle tablo-2 de de görüldüğü üzere NATO’ nun Yugoslavya müdehalesinde ve Irak’ ın kuzeyindeki uçuşa yasak bölgenin denetlenmesi uçuşlarında pilotlar daha fazla yaklaşıp IR güdümlü Sidewinder atmak yerine güvenli mesafeden AIM-120 ile işi bitirmiştir.

 

F-16 C Uçağından AIM-120 Atışı

Ancak yine tabloda görüldüğü kadarı ile az gelişmiş ülkelere karşı yapılan bu operasyonlar da füzenin üst performans limitlerinin zorlandığını söyleyemeyiz. Çünkü AMRAAM karşısında henüz Rus, İsrail, Fransız ya da Amerikan EH (Elektronik Harp/Öz savunma) sitemlerini kullanan bir hedef çıkmadı. Vurulan uçaklarda ateşleyen uçağa göre teknolojik açıdan çok geride idi. Tabloda vurulmuş olan uçaklarda RWR (Radar Warning Recever-Füze İkaz Sistemi) olsa bile geldiğinden haberdar olduğu füzeyi caydıracak jammer pod ya da EH sistemi olmadığını tahmin etmek zor değil. Dolayısı ile sonuç olarak AMRAAM’ ın gerçek savaş ortamında ve en zorlu hedefe karşı testi henüz yapılmış sayılmaz.

Füzenin son versiyonu olan AIM-120 D çift yönlü veri bağlantısı, GPS destekli seyrüsefer, gelişmiş uçuş zarfı, aktif radar ve ataletsel seyrüseferden oluşan ikili güdüm sistemi ve yüzde elliden fazla artırılmış 180 km’lik menzili ile tam bir at-unut füzesine dönüşmüştür.

F-35 Uçağından AIM-120 C modeli atış testi.

F/A-18 Hornet uçağı 4 adet AIM-120 yüklü halde taksi yapıyor.