Kaptan pilot havada evlendirme yetkisine sahip mi?

  • 05/04/2013 22:00

Halk arasında özellikle uluslararası sahada kaptanın evlendirme yetkisi olduğu ve böyle bir evliliğin resmen tanındığı şeklinde inanış mevcuttur. Hatta bazı deniz turizmi firmaları evlendirme organizasyonları yaparak güney kıyılarından yat ile denize açılmaktadır. 

Türk hukukuna göre evlenme töreninin nasıl yapılacağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 141 vd. maddelerinde açıkça düzenlenmiştir. Ancak Kanunda evlendirme memuru ifadesi kullanılmış başkaca açıklama yapılmamıştır. 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 22. maddesine göre, evlendirme memuru; belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır. Bakanlık, il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine, nüfus müdürlüklerine ve dış temsilciliklere evlendirme memurluğu yetkisi ve görevi verebilir. Evlendirme Yönetmeliğinin 10. maddesine göre de, yurt dışında mahalli mevzuatın kabul etmiş olması şartı ile evlendirme memurluğu yetki ve görevi, eşlerden ikisinin de Türk vatandaşı olması şartı ile büyükelçi ve başkonsolosun yanı sıra Dışişleri Bakanlığının konsolosluk işlerini yürütmek amacıyla yetki vereceği görevlilere aittir. Fahri konsolos ve fahri başkonsolosların dahi evlendirme yetkisi yoktur.

Türk Deniz ve Hava hukuku bakımından kaptanların bu denli yetkisini düzenleyen açık bir uluslararası sözleşme veya kanun hükmü mevcut değildir. 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 101. maddesine göre uçağın kaptanı;  6102 Türk Ticaret Kanununun 1097. maddesine göre geminin kaptanı, sadece doğum ve ölüm olaylarını tutanak altına almakla (denizcilikte seyir defterine/jurnale yazmakla) yükümlüdür. Ama Amerikan hukukunda evliliğin de seyir defterine geçirileceğine dair hüküm bulunmaktadır.

Sadece gemi kaptanı bakımından açık denizde evlendirme yetkisinin eski bir denizcilik kaidesi olarak örf adet kuralı şeklinde geçerli olduğu, hukuk mantığı bakımından iddia edilebilirse de, böyle bir iddianın Türk idari makamları nezdinde hâlihazırda geçerli sayılmayacağı aşikârdır. Anılan iddia denizciliğin tarihsel geçmişinden kaynaklanmaktadır. Ama havacılık bakımından pilot hakkında aynı durum geçerli değildir.

Amerikan Federal hukukunda, deniz kuvvetleri bölümünde yer alan “Borda Üzerinde Evlilikler” (Marriages on Board)  başlığını havi maddeye (32 CFR 700.716) göre kaptan, Amerika Birleşik Devletleri sahası dışında olsa bile kural olarak, gemisinin veya uçağının bordasında evlenme töreni yapmaya mezun değildir. Japon hukukunda ise gemi kaptanları sadece Japonya pasaportu taşıyan kişileri evlendirebilmektedir. Kaptanların evlendirme yetkisi ülkeden ülkeye farklılık arz edebilir. Özellikle denizci ülkelerde cruise gemileri bakımından kaptanlara istisnai olarak evlendirme yetkisi verilebilmektedir.

Sonuçta Türk hukukuna göre uçağın pilotunun veya geminin kaptanının resmi bir evlendirme yetkisi kural olarak bulunmamaktadır. Kaptanlar olsa olsa bir nişan töreni tertip ederek taraflara ancak yüzük takabilir. Lakin nişanlanma Türk Medeni Kanununun 118. maddesine göre evlenme vaadi içerir ve şekle bağlı değildir. Nihayetinde Türk hukuku bakımından kaptanlar hakkında kesin yargı içeren anılan söylemlere itibar edilmemesi gerekir.

Sami Aksoy

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi – Deniz ve Taşıma Hukuku Öğretim Elemanı