Yarım asırlık öykü: KC-135 uçağı

  • 05/01/2014 19:00

Muhammet METİN/Kokpit.aero

1990'ların başında Yugoslavya'nın dağılması ile ortaya çıkan Bosna Krizi büyük bir katliama dönüştü ve akabinde NATO tarafından 30 Ağustos 1995 tarihinde Bosna’daki Sırp hedeflere yönelik ''Kararlı Güç Harekatı'' (Operation Deliberate Force) başlatıldı. Bu harekata Türk Hava Kuvvetleri İtalya'daki NATO üssünde konuşlu F-16'lar ve Bandırma ve Dalaman'dan kalkan F-16 uçakları ile iştirak etti.

Harekata Türkiye'den katılan uçakların Bosna semalarına vardıktan sonra havada kalış sürelerinin kısalığından kaynaklanan sıkıntılardan dolayı Türkiye, Türk Hava Kuvvetleri'nin vurucu gücünü oluşturan F-16 ve F-4E av-bombardıman uçaklarının menzillerini arttırmak, Kriz anlarında herhangi bir zafiyetin yaşanmaması ve Türk Silahlı Kuvvetlerine, bölgesinde stratejik bir güç olma imkanı vermek amacıyla 1990'ların ortalarında Tanker uçağı projesi tedarikini başlattı.

HAVA KUVVETLERİ KC-135 UÇAĞINI SEÇTİ

Uçak tipi olarak ABD Hava Kuvvetleri tarafından kullanılan KC-10 Extender ve KC-135 Stratotanker tipi seçenekler değerlendirildi ve Boeing üretimi olan KC-135 uçağı seçildi. Bu uçaklar, ABD kongresi tarafından Güney Kanat Yardımı kapsamında Türk Hava Kuvvetleri'ne hibe edilmesi için izin verilmiş ve ABD Hava Kuvvetleri tarafından envanterden çıkarılarak, Davis Monthan hava üssünde bulunan AMARC deposuna kaldırılmış olan KC-135A uçaklarıydı.

Türk Hava Kuvvetlerinde görevli bir ekip, bu açık hava deposunda bulunan uçakları inceleyerek, yedi adedini seçti ve seçilen bu uçakların Boeing tarafından KC-135R tipine dönüştürülmesine karar verildi.

Boeing KC-135R Stratotanker, 4 adet turbofan motorlu, uzun menzilli, yüksek irtifa ve yüksek hızda uçma yeteneğine sahip, ana görevi yakıt ikmali olan,ayrıca yük ve yolcu taşıma amaçlı olarak da kullanılabilen bir havada yakıt ikmal uçağı. KC-135R tipinin özelliği,sahip olduğu CFM56-2B motorları. Bu motorlar sayesinde A tipine kıyasla %30 yakıt tasarrufu, daha fazla güç ve menzil kazanan KC-135R uçakları, bugün KC-10 Extender ile birlikte ABD Hava Kuvvetleri'nin tanker uçak filolarının bel kemiğini oluşturuyor. KC-135 tipi tanker uçakları halen Türkiye ve ABD dışında, Fransa, Singapur ve Şili Hava Kuvvetleri envanterinde de bulunuyor.

İKİ UÇAK KİRALANDI

Türk Hava Kuvvetleri, Boeing tarafından 3 yıl süren KC-135R tadilatı ve modernizasyonu sırasında, havada yakıt ikmali kabiliyetinden mahrum kalmamak amacıyla, 2 adet KC-135R uçağını ABD Hava Kuvvetlerinden 1995 yılında kiraladı. Gerekli eğitimleri almış Türk mürettebat tarafından kullanılan uçaklar, 24 Temmuz 1995 tarihinde Ankara Akıncı 4.ana jet üs komutanlığında düzenlenen törenle teslim alındı.Türk Hava Kuvvetleri envanterine kiralık olarak giren ilk iki uçak 1998 yılının ilk aylarında geri iade edildi. KC-135R modifikasyonuna kavuşan 7 uçaktan ilki (58-0110 kuyruk numaralı) 1997 yılı Aralık ayında, sonuncusu ise 1998 yılı Temmuz ayında teslim alındı. KC-135R uçaklarının Türkiye'ye toplam maliyeti 300 milyon dolar civarında.

İLK GÖREV KÖRFEZ SAVAŞI

Türk pilotları, havada yakıt alma işlemi ile ilk olarak Körfez Savaşı'ndan sonra tanıştılar. Birinci Körfez Savaşı'ndan sonra oluşturulan "Operation Provide Comfort" harekatında görev alacak Türk F-16 ve F-4 pilotları havada yakıt ikmali konusunda ABD'li öğretmenlerden eğitim aldılar. Daha sonra uzun yıllar İncirlik'e intikal ederek Operation Provide Comfort ve sonrasında adı "Operation Northern Watch" (kuzeyden keşif) olan harekatlara katılan Türk pilotları, Türk hava sahası içinde görev yaparak, E-3 AWACS uçaklarına himaye görevlerini yerine getirdiler. Körfez Savaşı sonrasında elde edilen bu tecrübe, daha sonra çeşitli NATO tatbikatlarında da sürdürüldü. Bosna-Hersek ve Kosova harekatlarında ise Türk pilotları, NATO görevlerinde uzun Muharebe Hava Devriye görevlerinde, aynı sortide defalarca havada yakıt ikmali yaparak bu konudaki tecrübelerini pekiştirdiler. O görevlerde ABD Hava Kuvvetlerine bağlı tanker uçaklarından yakıt ikmali yapan Türk pilotları, sahip oldukları kabiliyetleri NATO kapsamındaki bu harekatta sergileme şansını yakaladılar.

TERÖRLE MÜCADELEDE AKTİF GÖREV ALDILAR

Türk Hava Kuvvetleri envanterindeki KC-135R tanker uçakları ABD Hava Kuvvetlerinin Nellis hava üssünde düzenlenen " Red Flag"  tatbikatına, 1997, 2000, 2007 ve 2008 yıllarında katıldılar. Bunun yanında her yıl periyodik şekilde düzenlenen "Anadolu Kartalı" tatbikatına ve Terörle mücadele kapsamında Kuzey Irak' a yapılan operasyonlarda aktif olarak görev alıyorlar.

Bugün KC-135R tanker uçaklarıyla, Adana İncirlik'te konuşlu bulunan 10.Tanker Üs Komutanlığındaki 101.Havada Yakıt İkmal Filo Komutanlığı görev yapıyor. Çağrı adı "Asena" olan bu filo, Türk Hava Kuvvetleri'nin halen en önemli stratejik filosu olarak nitelendiriliyor. Bu filoda görev yapan personelden ilk 10 ekibin (20 pilot,10 seyrü sefer subayı, 13 boom operatörü) eğitimleri, ABD'nin Oklahoma'daki Altus Hava Üssünde tamamlandı. Bugün belli sürelerde KC-135R pilotları, İngiltere'deki Mildenhall Hava Üssü'de giderek simülatör eğitimleri de almaktadırlar.

KC-135R UÇAKLARI YENİLENİYOR

Türk Hava Kuvvetleri envanterine 1995 yılında giren KC-135R Stratotanker uçaklarına uygulanan en önemli modernizasyon, Pacer CRAG (Compass, Radar and GPS) adı verilen aviyonik modernizasyon oldu. ABD'de bu modernizasyona tabi tutulan 58-0110 kuyruk numaralı ilk uçak, 18 Eylül 2000 tarihinde Adana İncirlik'teki üssüne intikal etti. Daha sonra sırayla envanterdeki bütün KC-135R tanker uçakları Pacer CRAG modernizasyonuna tabi tutuldular. Bu modernizasyonun ana unsurunu oluşturan aviyonik yenileştirmenin yanısıra, daha sonra uçaklara yeni ve gelişmiş bir boom sistemi de monte edildi. İlk gelen uçakların üzerindeki boom sistemleri kiralıktı. Yeni geliştirilen ve şu an uçakların üzerinde bulunan boom sistemlerinin AR-GE masrafları karşılanarak, daha modern ve daha az parçaya sahip yeni boom sistemleri C-130E nakliye uçakları tarafından getirilerek Türkiye'de monte edildi.

KC-135R uçaklarına modern anlamda sayısal bir kokpit kazandırma ve ayrı bir seyrüsefercinin görev yapma zorunluluğunu ortadan kaldırma amacıyla ele alınan Pacer CRAG modernizasyonu kapsamında, uçaklara renkli hava radarı ekranı, Genişletilmiş Trafik Çarpışma Önleme Sistemi, Geliştirilmiş Yer Tahmin ikaz sistemi, GPS ile ilintili Seyrü Sefer sistemi, Çok Fonksiyonlu Ekran, FMS-800 Uçuş Kontrol Sistemi, Kokpit Ses Kaydedicisi(CVR) ve Uçuş veri kaydedicisinden oluşan bir kokpit aviyonik yenileştirme seti monte edildi.

Böylece KC-135R uçaklarında bulunan eski analog kokpit, 21.yüzyılda da bu uçakların rahatlıkla görev yapmalarını sağlayacak şekilde modernize edilmiş oldu. Uçakta görev yapan mürettebat sayısı,ayrı bir seyrüseferciye gerek kalmaması nedeniyle üçe indi. Seyrüsefercinin sorumluluğu, pilot, yardımcı pilot ve boom operatörü arasında paylaştırıldı.

Bu yeni modernizasyonla Azaltılmış Dikey Ayrım Minimumu (Reduced Vertical Seperation Minima-RVSM) teçhizatına sahip olundu ve RVSM hava sahasını kullanma imkanı sağlandı. Pacer CRAG modernizasyonu projesine dahil olunmasının en önemli nedeni, ABD Hava Kuvvetleri'nin bütün tanker uçaklarına bu modernizasyonu uygulaması oldu.

Eski konfigürasyonda kalındığında yedek parça sıkıntısının doğacağı ve bunun bir zafiyet yaratacağı kanaatine varılarak Türk uçaklarına da aynı modernizasyonun uygulanmasına karar verildi. Diğer önemli bir hususta, eski aviyonik sistemlerin artık yeni hava sahası kısıtlamalarına ve uçuş emniyetine gerekli desteği sağlamamasıydı. Yapılan modernizasyon sayesinde Türk Hava Kuvvetleri'nin KC-135R tanker uçakları dünyadaki tüm hava sahalarını sorunsuz şekilde uçma imkanına kavuştu.

KC-135R UÇAKLARINA FASBAT İŞLEMİ YAPILIYOR

Envantere giren ve başarıyla görev yapan KC-135R uçakları, Pacer CRAG modernizasyonundan sonra Fabrika Seviyesi Bakım ve Tamirat (FASBAT) zamanlarının gelmesiyle birlikte yeniden ele alındılar. FASBAT eski nesil uçakların gövde ve kanatlarda çatlak gibi yapısal sorunların belirlenmesi ve  gerekli parçaların değiştirilmesi amacıyla 5 yılda bir yapılan kontrollerdir.

Bu işlemlerle ilgili olarak ilk etapta bir KC-135R ABD 'ye gönderildi. Bu sırada,KC-135R tanker uçaklarının FASBAT işlemlerinin Türkiye'de gerçekleştirilmesi amacıyla HVKK içinde çalışmalara başlandı. Bu çalışmalar neticesinde,Türk Hava Kuvvetleri'nin envanterindeki büyük gövdeli uçakların FASBAT işlemlerini uzun yıllardır başarıyla gerçekleştiren Kayseri 2.HİBM Komutanlığı görevlendirildi ve gerekli tüm hazırlıklar yapılmaya başlandı.

Komutanlık tesislerinde bulunan ve C-130 gibi büyük nakliye uçaklarının bakım ve onarımlarının yapıldığı bir hangar, KC-135R uçağını da içine alacak şekilde tadil edildi. İlk KC-135R (62-3539 kuyruk numaralı)tanker uçağı, 2.HİBM Komutanlığı tarafından FASBAT işlemleri yapılmak üzere Eylül 2002'de teslim alındı ve 9 buçuk aylık bir çalışma sonucunda 20 Haziran 2003 tarihinde birliğine teslim edildi.

Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde görev yapan tüm F-16 ve F-4E pilotları gece ve gündüz, her türlü hava şartlarında havada yakıt ikmali yapabilecek şekilde eğitiliyorlar. 101.filonun KC-135R tanker uçakları, milli ve NATO tatbikatlarına bilfiil katılıyorlar. KC-135R uçakları aynı zamanda nakliye görevlerinde de kullanılabiliyor.

LİBYA OPERASYONU

Envanterde bulunan C-130 ve C-160 nakliye uçaklarının menzillerinin yetmediği yerlere KC-135R uçakları,talep geldiği zaman uçuş yapabiliyor. 1999 yılında Bangladeş'te gerçekleşen sel felaketine Kızılay yardımları KC-135R uçağıyla nakledilmişti. NATO' nun Libya' ya yönelik silah ambargosu kapsamında 2 Nisan 2011 yılında bölgede bulunan Ankara feribotuna Dalaman, Bandırma ve İncirlik Hava üslerinden kalkan 12 adet F-16 ve 4 adet KC-135R uçağı tarafından koruma sağlandı ve F-16 savaş uçakları yaklaşık 1330 km' lik gidiş- dönüş mesafesini tanker uçakları ile havadan yakıt ikmali yaparak gerçekleştirdi. Bir KC-135R uçağı da bir süre özel VİP donanımlı olarak görev yaptı. Daha sonra bu uygulamadan vazgeçildi.

1957 YILINDA HİZMETE GİRDİ

KC-135 "Staratotanker" Boeing-707/320'den geliştirilmiş bir uçak olup temel görevi uzun menzilli bombardıman uçaklarına havada yakıt ikmali yapmak. Ağustos 1957 tarihinden itibaren hizmete giren bu uçaklar ABD Hava Kuvvetleri, Donanma ve diğer müttefik ülkelerin uçaklarına da yakıt desteği sağlıyor.

Savaş uçak'larının uzun saatler havada kalmasını sağlayan tanker uçakları, askeri havacılıkta 1950’lerden bu yana aktif olarak kullanılıyor. Özel bir rota ve irtifada uçan tanker uçağına ikmal yapacak uçaklar arkadan yaklaşıyor. Tanker uçağı'nın kuyruk bölümünde özel eğitimli operatör bulunuyor. Bu görevli "boom" olarak adlandırılan ve yakıt ikmalini sağlayan çubuğun diğer uçağın yakıt tankı girişine kenetliyor ve yakıt verme işlemi başlıyor. Yakıt ikmali genellikle yüksek irtifada yapılıyor. Meteorolojik hareketlerden daha az etkilenme olması için hem uygun şartlar hem de uygun irtifa seçiliyor. KC-135 uçakları 30 bin feet'de (10 bin metre) yükseklikte diğer uçağa bağlanıyor ve yakıt transferi yapabiliyor.

HvKK YENİ TANKER UÇAĞINI ARIYOR

Hava Kuvvetleri Komutanlığı mensubu üst düzey bir yetkiliden edinilen bilgiye göre, Savunma Sanayi Müsteşarlığı ile HvKK personelinden oluşan 6 kişilik uzman bir heyet oluşturuldu. Heyetin amacı, Türkiye'nin Havadan Yakıt ikmali kabiliyetinin durumu ve gelecekteki yapılanmanın planlaması.

HvKK envanterinde yer alan KC-135R uçaklarının uzun yıllar ABD ve Türk Hava Kuvvetlerinde kullanılmasından kaynaklanan metal yorgunluğunun baş gösterdiği belirtiliyor. Son olarak NATO'nun 2011 tarihinde Libya' ya yönelik silah ambargosu kapsamında görev alan KC-135R'lerde yapısal olarak birçok sorunla karşılaşıldığı ve görev sonrasında bir KC-135R uçağının uzun süre bakım ve onarımdan geçirildiği aktarıldı.

PACER CRAG BLOCK-45 MODERNİZASYONU

Bu kapsamda HvKK ve SSM' den oluşan heyet, KC-135R uçaklarının modernizasyona tabi tutulması ve Yeni Nesil Havadan Yakıt İkmal uçağı tedarik edilmesi gibi konularda ön hazırlık çalışmalarına başladı. ABD Hava Kuvvetleri  tarafından envanterindeki KC-135 uçaklarının Pacer Crag Block-45 modernizasyonunu gerçekleştirmesi üzerine, Türk KC-135R uçaklarının da bu modernizasyon programına dahil olması düşünülüyor.

İkinci çalışma ise, emektar KC-135R' lerin yerine yeni nesil havadan yakıt ikmal uçağı tedarikini kapsıyor. Bu amaçla, Türk Hava Kuvvetlerinin uzun mesafe operasyonel kabiliyetini 2050' li, 60' lı yıllara kadar devam ettirecek, İşletme ve bakım maliyetleri düşük ve Türk sanayisine katkı sağlayacak şekilde planlamalar yapılıyor.

İKİ MODEL ÜZERİNDE ÇALIŞMALAR SÜRÜYOR

Edinilen bilgiye göre, iki sistem ön plana çıkıyor. Bunlardan biri, Airbus Military üretimi A330 MRTT (çok amaçlı tanker uçağı), uçak Airbus A330-200 yolcu uçağı üzerinden geliştirildi.

Airbus A330 MRTT tanker uçağı'nın kabin/kargo konfigürasyonu Hava Kuvvetleri’nin isteklerine göre değişiklik gösterebiliyor. Bu özelliği sayesinde A330 MRTT uçağı, tanker uçağı özelliğinin yanı sıra kargo veya personel taşıma amacıyla da kullanılabiliyor. Bugüne kadar İngiltere, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’dan 23 adet sipariş aldı. Uçağın satışı konusunda Airbus Military ile Türk makamları arasında ilk görüşmeler gerçekleşti.

Diğer bir sistem ise, Boeing üretimi 767- 200 uzun menzilli kargo uçağının gelişmiş bir versiyonu olan KC-767, bugüne kadar 950’den fazla 767 uçağının üretim hattından çıktığı Boeing’in Everett Tesisleri’nde üretilecek. KC-767’nin uçuş deneme çalışmaları ile askeri yakıt ikmal sistemlerinin entegrasyonu ise firmanın Wichita’daki merkezinde gerçekleştirilecek.

BİR MİLYARLIK DOLARLIK UÇAK

Boeing KC-767 için, bugüne kadar bir milyar dolardan fazla yatırım yaptı. KC- 767, Boeing 777’de kullanılan dijital kokpit yapısına sahip olmakla birlikte, gelişmiş fly-by-wire teknolojisini de içeriyor. Ayrıca, yeni kanat yakıt ikmal podları ve merkezi silindir hortumlu yakıt ikmal ünitesi gibi sistemlere de sahip olan KC-767, üçüncü nesil uzak görüş yakıt ikmal sistemini de bünyesinde barındırıyor.

ABD Hava Kuvvetleri, yüzyılın projesi olarak adlandırılan proje ile mevcut KC-135 uçaklarından oluşan filonun yerini alması için 179 adet tanker uçak ihalesi açtı. İhaleyi ilk olarak 2003 yılında Boeing kazanmış ancak Airbus firmasının ana ortağı Avrupa Havacılık ve Uzay Ajansı’nın (EADS) itirazıyla ihale iptal edilmişti.

2008 yılında ikinci kez açılan ihaleyi EADS ve ABD’li ortağı Northrop Grumman kazanmış ancak bu kez Boeing’in itirazı üzerine ihale iptal edilmişti. 2011 tarihinde yapılan ihalede ise Boeing firması kazanan taraf oldu. ilk aşamada 179 adet alımı planlanan tanker uçak ihalesi, uzun vadede ek siparişlerle birlikte 500 adeti bulması ve 100 milyar dolarlık maliyetin olması öngörülüyor. Askeri tanker uçak ihalesinde Boeing firması, Boeing 767' yi, EADS ise Airbus A330 MRTT’yi önermişti.

Envantere Giren KC-135R Uçakları:

62-3512 (Kiralık)

62-3568 (Kiralık)

57-2609

58-0110

60-0325

60-0326

62-3539

62-3563

62-3567

KC-135R Havada Yakıt İkmal Uçağı Teknik Özellikler:

Yapımcı Firma ve Ülke : Boeing / ABD

Motor Adedi, Gücü: Tipi Yüksek By-Pass Turbofan (CMF imali) 4xF-108-(CF-100)

Ağırlığı Boş: 50 Ton

Maksimum Yükle Ağırlığı: 145 Ton

Boyu : 39.26 m. BOM. Kapalı 41.53 m. BOM. Açık 47.55 m.

Genişliği : 39.88 m.

Yüksekliği : 12.70 m.

Yakıt Kapasitesi Dahili : 92 Ton (52 Ton ikmal)

Maksimum Hızı : 350 Knot (0.9 Mach)

Havada Kalış Süresi: S/S Gayeli: 15 Saat ikmal için: 8 Saat

Menzili : 2,419 km, boş uçuşta 17,766 km

Tavanı : 50.000 feet

Taşıma Kapasitesi: Personel 80 (Oturarak 58)

Yük Askeri: 37.5 Ton / Normal: 35 Ton