Borga Dinçler

Havayolları orta sınıfta yeni uçak istiyor

  • Son Güncelleme: 6/12/18 07:20:57
  • 5

MoM – ‘Middle of the Market’ Aircraft

Türkçesi pazarın ortası uçak veya orta segment uçak, ancak havacılık endüstrisindeki karşılığını örneklerle açıklamak en doğrusu;

Boeing uçaklarına baktığımızda tek koridorlu 737 ailesinin en üst modeli olan B737 MAX 9 ile çift koridorlu Dreamliner ailesinin en küçük modeli olan B787-8 arasına denk gelen, aslında 1990’lı yıllarda havayollarının favori uçaklarından tek koridorlu Boeing 757, kısmen de çift koridorlu 767 tarafından doldurulan aralık…

Airbus uçaklarına baktığımızda ise tek koridorlu A320 ailesinin en üst modeli olan A321neo ile çift koridorlu A330 ailesinin en küçük modeli olan A330-800neo arasına denk gelen bir aralık.

Aşağıdaki tablo daha açıklayıcı olacaktır;

 

B737-MAX 9

A321neo

MoM

B787-8

A330-800neo

Azami Kalkış Ağırlığı

88,3 ton

93,5 ton

 

227,9 ton

251 ton

Koltuk Sayısı – C/Y iki sınıflı

178

185

 

242

257

Menzil

6.570 km

6.800 km

 

13.621 km

15.094 km

 

Neden MoM?

 Havayolları talebin görece düşük olduğu ancak direkt uçuşların gerekli olduğu hatlarda menzili uzun, yolcu kapasitesi düşük uçaklara ihtiyaç duyarlar. Özellikle son on yıllık dönemde artan petrol fiyatları, tüm uçak seçimlerinde olduğu gibi bu segment için de havayolları, uçuş ve operasyon maliyetlerini düşüren uçakları talep ediyorlar.

 Bu uçak tipi farklı iş modellerine sahip havayolları tarafından ilgi görüyor. JetBlue, Norwegian gibi Low-Cost veya Hibrid havayolları Atlantik aşırı uçuşları için MoM ile ilgilenirken diğer yanda Delta Airlines, Aer Lingus, TAP Air Portugal gibi  tam hizmet havayolları da Avrupa’nın batısı ile ABD’nin doğu yakası arasındaki secondary routes diye tabir edilen Dublin – Boston, Washington – Manchester ve benzeri hatlar için MoM talep ediyor.

 Ara Çözüm

 Bu talebi karşılamak üzere ilk etapta Airbus ve Boeing ellerindeki en ekonomik ve çok satan uçaklarından yola çıkarak B737-MAX10 ve A321 LR modellerini geliştirdiler.  A321 LR 2018 sonunda hizmete girerken B737-MAX 10 ancak 2020de hizmete girecek. Bu modeller aslında mevcut 737-MAX9 ve A321neo modellerinin varyantı kabul edilmeliler zira her ikisi de bazı yapısal değişiklikler ve eklemelerle geliştirilmiş durumda. Hatta Airbus web sitesine A321neo özelliklerine baktığınızda artık LR varyantının rakamları veriyor.

 

B737-MAX 10

A321 LR

Azami Kalkış Ağırlığı

92 ton

97 ton

Koltuk Sayısı – C/Y iki sınıflı

188

206

Menzil

6.110 km

7.400 km



MoM Strateji Savaşları

A380 vs B787

Şimdi hafızalarınızı yoklamanızı ve Airbus ile Boeing’in 2000li yılların başında dünyada havacılığın geleceği ve uzun menzilli uçuşlar konusunda girdiği tartışmayı hatırlamanızı istiyorum.

O dönemde Airbus yolcuların havayollarının merkezleri (hub) üzerinden uçacaklarını, bu yüzden de daha büyük kapasiteye sahip uzun menzilli uçaklara ihtiyaç olduğunu savunmuş ve A380 programını açıklamıştı. Boeing ise bunun tam tersini iddia ediyordu. Onların öngörüsü yolcuların bulundukları şehirden direkt uçuşları tercih edecekleri, bu nedenle daha düşük kapasiteli uzun menzilli uçaklara ihtiyaç duyulacağı yönündeydi. Onlar da B787 Dreamliner programlarını açıkladılar.

Boeing A380’e karşı yeni bir uçak geliştirmedi, efsane 747 modelini uzatıp 787 teknolojisi ile yenileyerek 747-800 modelini piyasaya sürdü. Zaten diğer uzun menzilli uçağı 777 de gayet popülerdi. Airbus hem ‘ya yanılıyorsam’  duygusu hem de B777’nin gelişmiş modeline karşı A350 programını açıkladı. İyi ki de öyle yapmış yoksa halleri haraptı. Boeing bu işte haklı ve karlı çıktı zira yeni bir uçak geliştirmek milyarlarca dolara mal oluyor. A380’nin durumu da ortada. Bu dönemde Airbus iki (A380 ve A350) Boeing ise bir (B787) yeni uçak programı geliştirmek için para harcadı.

 A321 XLR vs B797

Airbus yetkilileri, geçen ay A321 LR modelinin ilk teslimatının gerçekleştiği Hamburg’da A321 XLR (EUM – Ekstra Uzun Menzil) modelini doğrularken uçağın azami kalkış ağırlığının 100 tonun biraz üzerinde olacağını, menzilinin ise mevcut LR modeline göre yaklaşık 1.296 km (700nm) daha uzun olacağını paylaştılar. Bu da uçağın 8.000-8.200 km gibi gayet uzun bir menzile ulaşacağı anlamına geliyor. (Fikir vermesi açısından Istanbul – New York  8.070 km.)

Yine Kasım ayında Boeing’in MoM talebine cevap vermek üzere yeni bir uçak geliştireceği ve programın adının da B797 olacağı duyuldu. Resmi lansmanının, Haziran 2019’da gerçekleşecek Paris Havacılık Fuarında olması bekleniyor. Duyumlar yeni uçağın 200-220 civarı koltuklu ve yaklaşık 9.000-9.500 km menzile sahip 797-6X ve 250-270 civarı koltuklu ve 7.500-8.000 km menzilli 797-7X şeklinde iki tipi olacağı yönünde.

Yıllar sonra yine iki uçak üreticisinin farklı stratejilere sahip olduğunu görüyoruz. Airbus mevcut A321 LR modeli ile halihazırda B757’nin boşluğunu doldurmaya başlamışken, yeni geliştireceği XLR ile bu modelin sınırlarını zorlayarak MoM pazarında yer alacak. Boeing ise milyarlarca dolar (+/- 15 milyar dolar) harcayarak yeni bir uçak geliştirecek ve B757’nin üretimini durdurarak kaybettiği MoM pazarında sıkı bir geri dönüş yapmaya çalışacak.

Hangisi kazanacak?

A380 – B787 rekabetinde olduğu gibi kimin stratejisinin daha doğru ve karlı olacağını zaman gösterecek. Fakat temelde önemli bir fark var; A321 XLR tek koridorlu bir uçak, B797 ise çift koridorlu olarak tasarlanıyor. Aslında B757’nin değil de B767’nin ruhu ile yola çıkarak bir proje geliştiriliyor.

Bu arada, 26 Kasım günü Airbus, B797’ye karşı bir hamle daha yaparak çift koridorlu A330neo ailesine, azami kalkış ağırlığı 200ton civarında olacak bir varyantını piyasaya süreceğini açıkladı. Bu şekilde Airbus, A321 XLR ve A330neo ile MoM pazarındaki boşluğu alt ve üst taraftan kapatmayı hedefliyor.

Şahsen bu sefer Airbus’ı şanslı görüyorum.

Yolcu açısından

Uzun bir uçuşu (6 saat ve üzeri) tek koridorlu bir uçağın 3x3 konfigürasyonunda (Economy Class) yapmak yolcular açısından ne kadar konforlu olacak, tercih edilecek bir durum mu tartışılır. Bana göre tek koridorlu bir uçakla daralmadan gidilebilecek mesafe 4, bilemediniz 5 saat. A321 XLR’nin en büyük handikabı bu.

Bir diğer sorun da geçen yazımın konusu olan Premium Economy sınıfın bu uçaklarda nasıl yer alacağı. Günümüzde Premium Economy Class konfigürasyonu uçak tipine göre 2x3x2 veya  2x4x2 olmakta. A321 XLR’de ya bu sınıf muhtemelen olmayacak. B797’de ise çözülmesi mümkün gibi. Economy Class 2x3x2 şeklinde olacaksa Premium Economy 2x2x2 olabilir.

Uzun uçuşlarda kullanılan geniş gövdeli uçaklarda Business Class genelde uçak tipine göre bir sırada 4-6 koltuk olacak şekilde (1x2x1 veya 2x2x2) yer alıyor ve yatak olan koltuklar hatta kabinler söz konusu. Bu yatak olan koltuk uzun uçuşlarda artık çok önemli ve olmazsa olmaz bir özellik. A321 XLR dar gövde olacağı için Business Class kabinine yeterli sayıda yatar koltuk koymak sorun olacak. Burada B797 bir adım öne çıkıyor.

 Havayolları açısından

 Fiyat ve yakıt tüketimi açısından karşılaştırma yapmak henüz mümkün değil zira B797 projesinin detayları belli değil.. Ancak fiyat açısından muhtemelen A321 XLR daha uygun olabilir zira Boeing gibi sıfırdan bir uçak yaratmak için milyarlarca dolar harcanmayacak. Aynı şekilde A330neo’nun yeni varyantı da mevcut model üzerinden geliştirilecek.

Daha önemlisi; Airbus A321 XLR modelinin 2022 yılında kullanıma sunulacağını belirtiyor. Boeing B797 için telaffuz edilen tarih ise 2025 ki o da gelecek siparişlerin yeterli sayıya ulaşmasına bağlı. Yani MoM uçağa ihtiyaç duyan havayollarının 3 yıl önce hizmete girecek olan XLR’yi tercih etmeleri şaşırtıcı olmaz.

THY veya diğer Türk havayolları için bir şey ifade ediyor mu?

Açıkçası THY’nin hali hazırda dar gövde menzilinin yetmediği ve geniş gövde ile uçmak zorunda olduğu fakat dolduramadığı kaç hattı var bilemiyorum. Belki bilenler 3-5 tane sayabilir. Aynı mantıkla açmak isteyip de açamadığı hat olduğunu da düşünmüyorum. Kaldık ki yakında filoya dahil olacak 787 tipi uçaklar bu tip durumlarda faydalı olacaklar.

Airbus kullanıcısı olan Pegasus, AtlasGlobal ve Onur Air için dar gövde operasyonlarının sınırlarını genişletmek, Asya’da Bangkok veya Kuzey Amerika’da New York, Boston gibi popüler noktalara uçmak için Airbus A321 XLR bir seçenek olabilir.

Not: Uçak tiplerine ait veriler üretici sitelerinden alınmıştır. Varyantlara, doluluk vb. değişkenlere göre değişiklik gösterebilir.

Yararlanılan kaynaklar:

•             http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQm9laW5nX05NQQ

•             http://www.boeing.com/commercial/737max/

•             https://www.flightglobal.com/news/articles/airbus-indicates-a321xlr-would-have-over-100t-mtow-453590/ (Teslimat yapılan havayolu İsrailli Arkia Airlines)

•             https://airtravelanalysis.com/boeing-797-what-we-know/

•             https://simpleflying.com/the-boeing-797-vs-airbus-a321xlr/

•             https://simpleflying.com/boeing-797-launch-date/

•             https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-11-26/airbus-plans-a330neo-tweak-to-fend-off-boeing-s-new-mid-size-jet

Kaynak: www.kokpit.aero

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap