Hobi mi, yoksa intihar mı?

  • 02/06/2014 02:01

BERK BARBAROS'UN RÖPORTAJI İÇİN TIKLAYIN

Model hava taşıtları uçma yeteneğine sahip, standart hava araçları boyutlarının aksine daha küçük modellenmiş, tamamen gerçek uçuş dinamiklerine sahip hava araçlarıdır. Model hava taşıtlarının pilotları tarafından yerden kontrol edilmeleri uçurulmalarını daha zor hale getirdiğinden boyutsal bir pilotaj yeteneği ve standart pilotaj yeteneği dışında bir ustalık gerektirirler.

Model hava taşıtları yakıtlı,elektrikli,türbin motorlu ve planörler olmak üzere ayırmak mümkündür.

Gerçek boyutlu hava taşıtlarından binlerce yıl önce başlayan model hava taşıtlarının serüveni milattan önce 200 yılına Mısır'a kadar dayanmaktadır.Antik yunanda da önem taşımış ve 200 metre uçuş yapılması sağlanmıştır.Leonardo Da Vincinin uçmaya merakı herkes tarafında bilindiği gibi günümüzdeki helikopterlerin benzerinin tasarımını asırlar önce yapma imkanı olmuştur.

Dünya savaşlarının her ikisinde de modellerin önemi yadsınama. Özellikle askeri maksatla yapılan modeller savaşın kaderini değiştirecek tasarımlara öncü niteliktedir ve bugün ki havacılık teknolojisine gelmemizde mühendislere kazandırdığı büyük katkıları tartışılmaz...

FPV NEDİR?

Serbest uçuş modelleriyle başlayan modelcilik ,yerini zamanla tel kontrolü ne, sonrasında ise radyo kontrole bırakmıştır. Bu gelişmenin son aşaması olarak artık radyo dalgaları yardımıyla kumanda kontrolleri yanı sıra görüntü aktarımı yapılabilmekte. Bu radyo frekans görüntü aktarım sistemleri kısaca FPV olarak anılıyor. Görüntü aktarım sistemlerinin geçmişi 20 yıldan daha eskiye dayanmakla beraber maliyetleri nedeniyle tercih edilmemekteydi. Fakat özellikle son 5 yılda kurulum maliyetlerinin 20 dolara kadar düşmesiyle birlikte herkesin alabileceği ucuz sistemler olmaya başlamıştır.

NASIL ÇALIŞIYOR?

FPV sistemler : 900Mhz, 1.2Ghz, 1.3Ghz, 2.4Ghz, 5.8Ghz , radyo frekanslarında 5W çıkış gücüne kadar varan oldukça basit sistemlerdir.Analog yayın aktaran bu sistemleri evde üretmek bile mümkün. Her geçen gün yeni ve gelişmiş sistemlerin piyasaya sürülmesi sayesinde artık HD kalitede yayın aktarımı yapan sistemler çok rahat bulunabilmekte. Ülkemizde yeni gelişmekte olan bu sistemlerin büyük bir kısmını yurtdışından kargo vasıtasıyla edinmek mümkün.

FPV siztemler kabaca: Temel olarak bir verici,vericiye bağlı bir kamera ve yerde bir alıcı ile bunu görmemizi sağlacak bir ekran yahut gözlükden ibarettir.

SABİT KANATLI PLATFORMLAR

 

En popüler modellerden biri olan 1.7m kanat açıklığında 2.5kglık bir model

En çok tercih edilen modellerdir. Kağıt uçağa monte edilebilen sistemlerden, 7 metre kanat açıklığına sahip sistemlere; hatta tasarıma açık yapıları sebebiyle çok daha büyük boyutlara sahip olan bu türler aynı gerçek boyutlularında da olduğu gibi daha hızlı daha yükseğe çıkabildikleri ve daha çok havada kalabildikleri için tercih edilmektedirler. Neredeyse tüm rekorları ellerinde bulunduran modellerdir.Gerçek boyutlu uçaklardan hiçbir farkı olmayan bu araçların bazılarında buzlanma karşıtı sistemler bile vardır.

ELEKTRİK MOTORUYLA UÇAR

Maliyetlerinin düşük olması vibrasyon sorunlarının olmaması ve basitliklerinden dolayı genellikle elektrik motorlu sistemler tercih edilir bunun yanı sıra yakıtlı ve türbin motorlu sistemler hatta planörler de vardır.

Elektrikli olanlarının temel parçaları: modelin kendisi, pervane, pil, radyo alıcı, ESC, servo, elektrik motor, kamera, FPV vericisidir. Bu parçaların binlerce çeşidi olup isteğe göre değiştirilebilir ve farklı konfrigasyonlar oluşturulabilir.

200 DOLARLIK SİSTEMİN PERFORMANSI

Giriş seviyesi parçalarla oluşturulan sistemler rahatlıkla 5km uzağa ve 10.000feetin üzerine çıkabilirler.Bu tarz bir sistemin maliyeti ise 200$ın altında olur.

Giriş seviyesindeki sistemler çoğu kişi için yetersiz gelemye başladığında ilk sistemin üzerinde yapacakları değişiklikler ve ek parçalarla 110 km mesafeye gidebilir, 30.000feet irtifaya çıkablirler.Hatta ülkemizde de örnekleri mevcut olup helyum balonu ile 110.000 feet irtifaya çıkarıp saatlerce süzülerek uçuş yapanlar vardır.

DÖNER KANATLI PLATFORMLAR

Model helikopter uğraşı uzun zamandır yapılmakta olan ve kontrolü oldukça zor olduğu için kırım oranları yüksek bir uğraş dalıdır. Kendini geliştirebilenlerin oldukça zevk aldığı ve kendine özgü bir uçuş karakteristiği olan bu uğraşta da artık FPV sistemleri kullanılmaktadır.

MULTİKOPTERLERİN SAYISI GİDEREK ARTIYOR

FPV sistemlerinin döner kanatlı sistemlere girmesinde öncü olan çok rotorlu multikopter olarak adlandırılan bir sınıftır. Multikopterlerdeki rotorlar birbirlerini dengelediklerinden tek rotorlu sistemlere nazaran daha stabil bir uçuş karakteristiği göstermektedirler. Bu stabil yapıları her ne kadar hali hazırda model helikopterle uğraşanlar için basit gelse de yeni başlayanlar için hala zorlu olmaya devam etmekteydi ancak otopilot teknolojisinin multikopterlerde kullanılmaya başlamasıyla 7 yaşındaki bir çocuğun bile ilk eline aldığında kullanabileceği platformlar oluştu.

OTOPİLOTLA HERKES UÇURABİLİR

Otopilot sistemleri temel olarak gyroskop ve ivme ölçerden oluşmaktadır.Bunlar modelin hareketini algılayarak milisaniye düzeyinde sürekli olarak cihazı kontrol etmektedirler. Kullanıcının verdiği komutları aynı fly-by-wire sistemlerde olduğu gibi bilgisayar üzerinden işlenerek model tarafından uygulanır.

Otopilot sistemlerin uçuş kolaylığı sağlaması, uçuşu hazır montajlı modellerin kolayca ulaşabileceğiniz bir oyuncakcıdan alınabilecek kadar kolay erişilebilir olması bunun yanında  sabit kanatlı platformalar gibi pistlere ihtiyaç duymaması ve bu sebeple şehir içinde bile uçurulabilmeleri sebebiyle popüleritesi her geçen gün artmakta. Çok küçük,ev içinde kullanıma yönelik;100gr altındaki araçlardan 20kg a varan hatta geçen döner kanatlı sistemler vardır.

Zaman içinde bu sistemlerin ticari potansiyelinin farkına varılmış ve günümüzde genellikle ticari amaçla kullanılmaktadırlar.Sinema,dizi,reklam,televizyon ve benzeri bir çok sektörde aktif olarak kullanılırlar.

İzlediğimiz her televizyon programı,dizi,sinema,reklamlarda bu cihazlarla çekim yapılır.

KONTROLSÜZ VE SORUMSUZCA

Model hava taşıtı kullanıcıları uçmak isteyen bir kişiden farklı olarak model hava taşıtı kullanıcıları hiçbir eğitim,denetim ve kurala bağlı değillerdir. Bundan dolayı kolayca ulaşılabilecek  bu sistemlerle yeterli bilgi seviyesine sahip olmadan dahi gökyüzüne yükselinebilmekte ve diğer insanların hayatına bir tehdit oluşturulmaktadır.

Kontrolsüz ve bilinçsizce uçurulan bu cihazlar konvansiyonel hava taşıtlarının haricinde yerdeki insanların hayatlarını da tehlikeye atarlar çünkü özellikle ticari amaçla kullanılanlar şehir içinde uçurulmakta ve ciddi yaralanma,ölümlere sebep olabilmektedir.

Böyle bir fotoğrafı Kokpit.aero okuyucuları ile paylaşmak istemezdik ne yazık ki... Bu kazalara acı bir örnek 5 Eylül 2013 de Amerikada yaşandı.19 yaşında bir genç,model helikopterinin kontrolünü kaybederek kendine çarpması sonucu hayatını kaybetti. Bu ve benzeri kazalar her yıl bir çok kez yaşanmakta ve insanların yaralanmasına,sakat kalmasına hatta örnekte olduğu gibi ölmesine sebep olmaktadır.

Bununla beraber bu cihazların kontrolsüzce hava trafiğine katılmaları büyük kazalar yaşanma riskinide beraberinde getirmektedir. 4 Ekim 1960 tarihinde 375 sefer sayılı Eastern Havayollarına ait uçak sığırcık çarpması nedeniyle düşmüş uçaktaki 72 kişinin 62sinin ölümüyle havacılık tarihindeki kuş çarpması sonucu oluşan en çok ölüm yaşanan kaza olarak tarihe geçmiştir.

15 Eylül 1988 de 604 sefer sayılı Etiyopya Havayollarına ait Boeing 737-200'ün iki motoruna birden güvercin çarpması nedeniyle gövde üstü iniş yapmak zorunda kalmış ve çıkan yangında 35 kişi hayatını kaybetmiştir.

Kuş çarpışmalarını olası model hava taşıtı çarpışmalarıyla karşılaştırmak mümkün ancak belirtmek isterim ki modeller metal ve kompozitten oluşan rijit parçalara sahiptirler.Model hava taşıtlarında çok yaygın olarak kullanılan lityum-polimer piller darbe esnasında patlamaya sebep olurlar.

Bu cihazların kontrolü yada video aktarımı için kullanılan sistemler oldukça güçlü olarak radyo dalgası yayarlar. 433.50-5950 Mhz kadar farklı frekanslarda hava seyrüsefer, hava mobil, seyrüsefer-uydu, sabit, mobil, araç, amatör, radar, uzay araştırma, yer-keşif uydu, yer belirleme-uydu, amatör-uydu, sabit-uydu frekanslarında kontrolsüz olarak yayın yaparlar.

PANİK BUTONU BİLE VAR

FPVye sahip cihazlar artık basit bir sistem olmaktan çıktılar neredeyse hepsi otopilot ve uydu desteğine sahipler. Panik butonları bile olan bu sistemlerde kontrolü kaybederseniz gelip kalktığı yere bile inebiliyorlar. Rotayı belirleyip sadece tuşa basmanızla tüm uçuşu kendi yapabilecek otonom sistemler sadece birkaç yüz dolar olduklarından rahatça alınıp kullanılabilinmektedirler.

Çeşitli internet kaynaklarından rahatlıkla ulaşabileceğiniz Atatürk Havalimanının 1kg'ın altında bir multikopterden çekilmiş görüntüsü. Bu kadar yoğun bir havalimanının etrafında FPV uçurmak ne kadar mantıklı? 

İstanbul üzerinde uçurulan bir FPV'nin oto pilot görüntüsü...

YASAL MEVZUAT NE DİYOR?

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğümüzün yayınlamış olduğu SHT-IHA talimatnamesinde bir takım eksiklikler, tanımlamalardaki önemli maddeler aşağıdaki gibidir;

·      Model Uçak:Açık alanda kullanılabilen, azami kalkış kütlesi 20 kilogramı geçmeyen, otonom uçuş kabiliyeti olmayan, kullanıcının görüş sahası içinde uçurulan ve sadece spor ve eğlence amacıyla kullanılan insansız hava araçlarıdır

·       İnsansız hava aracı (İHA): Spor veya eğlence amacıyla kullanılan model uçaklar hariç, içinde insan olmadan motor gücü ile uçuş yapabilen ve bir kontrol bağlantısı ile İHA pilotu tarafından kontrol edilen veya otonom operasyonu İHA pilotu tarafından planlanarak takip edilen hava araçlarıdır.

·       Otonom operasyon: Pilot müdahalesi olmadan otomatik uçuş kontrol sistemi ile gerçekleştirilen operasyonlardır.

·       Kapsam da ise "Model uçaklar ve kapalı mekânlarda kullanılmak üzere üretilmiş uçabilen oyuncak veya araçlar bu talimatın kapsamı dışındadır." ve "Azami kalkış kütlesi 4 kg’dan ve azami hızı da saatte 50 km’den daha az olan ve azami irtifası yer yüzeyinden 100 metreyi geçmeyen İHA’lar bu talimatın kapsamı dışındadır.

  Sırasıyla açıklamak gerekirse sorunlar;

·       FPV sistemine sahip cihazlar kullanıcının görüş sahasının içinde yada dışında uçurulabilirler ve görüşün iyi olduğu günlerde görüş sahasının içinde kilometrelerce gidebilirler.

·       Model tanımında yer alan "otonom olmayan" kısmı yoruma fazlasıyla açıktır.Otopilot sistemleri sinyal kaybı,model arızası yada kullanıcının kontrolü kaybetmesi durumlarında sadece devreye girebilir bunlar hangi kategoriye alınmalıdır.Bunların haricinde nokta belirtip hedefe gidebilen sistemler yada bunlara ek olarak otomatik iniş kalkış yapan otopilotlar heryerde rahatça satılmakta ve kullanılmaktadır.

·       Sadece spor veya eğlence olarak tanım yapıldığında ticari maksatla kullanılan cihazlar için bir açıklama bulunmuyor.

·       İHA tanımı aslında içinde insan olmayan tüm hava taşıtlarını kapsıyor fakat bunların detayları verilmimiş.

·       Kapsamda yer alan " Azami kalkış kütlesi 4 kg’dan ve azami hızı da saatte 50 km’den daha az olan ve azami irtifası yer yüzeyinden 100 metreyi geçmeyen" cümlesindeki "ve"lerin "veya" ile değiştirilmesi büyük önem arz etmektedir.Bunun yanısıra bu limitlerin altında olan binlerce model hava taşıtı olup bunlarında ciddi riskler yarattığı ortadadır.

Yukarıdaki fotoğraftaki fotoğrafta da görüldüğü gibi 4kg altında ve hızı 17km/h olan bir model hava taşıtı 35643 feet (yaklaşık 11 bin metre) irtifada seyir halinde gözükmektedir.

Bu fotoğraf, Fenerbahçe'nin resmi internet sitesinden alındı. Aşağıda binlerce kişi şampiyonluk kutlamasında. Ve üzerlerinden her an kontrolü gidebilecek bir hava aracı uçuyor... Bir kumanda kaybı, insanların üzerine düşmesi ve yaşanabilecek paniği düşünebiliyor musunuz? Bu araçların sigortaları yok. 

BUNLARA DİKKAT!

·       Model uçak,insansız hava aracı kavramları tekrar elden geçirilmeli ve tanımları daha dikkatlı yapılmalıdır.

·       Kapsamda yer alan limitler yeniden gözden geçirilmelidir.

·       Kapsamda yer alan "ve" bağlaçları "veya" olarak değiştirilmelidir.

·       Otonom sistemlere dair ayrıntılı açıklama yapılması gerekmektedir.

·       Meydanlar ve yaklaşma hatları göz önünde bulundurularak bir sınırlama getirlmelidir(Ör.havalimanına 5km içinde uçulamaz)

·       İllegal uçuş gerçekleştirenlerin denetim,tespit ve ihbarı için olanak sağlanmalıdır.

·       Şehir içinde uçan model hava taşıtlarına ilişkin bir düzenleme kesinlikle yapılmalıdır.

·       Ticari maksatla yapılan uçuşlara kesinlikle düzenleme getirilmelidir.

·       Model hava taşıtlarının kontrol ve video linklerinde kullanılan radyo frekansların yaratabileceği tehlikelerin araştırılması gerekmektedir.

·       Bu cihazların yapacakları illegal yada insan hayatını riske atan durumlar için caydırıcı,ağır bir ceza konulmalıdır.