Tarihi iş jeti Koç Müzesi'nde meraklılarıyla buluşacak

  • 22/12/2012 11:38

 

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından sivil tasarımlara yönelen Alman havacılık sanayii, 1960’ların başında iş jeti geliştirmek üzere bir projeye başlar. Hamburger Flugzeugbau şirketi HFB-320 Hansa Jet adını verdiği projesine 1960’ta başlar. Daha sonra MBB'nin kanatları altına girecek şirketin hedefi 10 koltuklu, orta kapasitede Learjet'e rakip olacak bir uçak tasarlamaktır.

KANATLARI ÖNE AÇILI

Normalde iş jetlerinin, yolcu uçaklarının kanatları geriye doğru açılıdır. Hansa Jet'in tasarımında farklı bir yaklaşım ile kanatlar öne doğru açılı olacak tasarım gerçekleştirilir.

Uçakta motor olarak da General Electric'in F-5 ve T-38 savaş uçaklarında kullanılan J85'lerin sivil modeli CJ610 seçilir. Bu motor aynı zamanda Learjet 23, Aero Commander 1121 uçaklarında da kullanılmaktadır.

İLK UÇUŞU 1964'TE

İlk prototip 21 Nisan 1964’te uçar. Bunu ikinci prototip yani test uçağı aynı yılın 19 Ekim’inde izler. Ancak test uçuşlarında bazı sorunlar yaşanır. 12 Mayıs 1965’te ilk imal edilen test uçağı düşer. Yapılan değerlendirmede uçağın test sırasında stall olduğu ancak pilotların bunu anlamakta geç kaldığı belirlenir. Hamburger Flugzeugbau mühendisleri uçağın kuyruk tasarımını gözden geçirir. Ayrıca stall yani süratsiz kalışın pilotlara uyarısı için lövyeye titreşim veren ikaz sistemi yerleştirilir.

İlk 10 uçağın imalatı Mayıs 1965’te başlar. Bu sırada Batı Almanya havacılık teşkilatından sertifikasyon için testler yapılır. Uçak 23 Şubat 1967’te sertifikasyon sürecini tamamlar. Aynı yıl 7 Nisan’da da Amerikan havacılık otoritesi FAA uçağa lisans verir. İlk teslimat, İtalyanlara 26 Eylül 1967’de yapılır. Kullanıcı ilk sivil şirket İtalya Çimento şirketidir...

ALMAN HAVA KUVVETLERİ'NDE DE KULLANILDI

Uçağın bir diğer müşterisi de Batı Almanya Hava Kuvvetleri olur. 13 adetlik siparişte ilk teslimat 1966’da iki uçakla Est61 filosuna yapılır. Testlerin bu bölümü askeri amaçlı bu filoda gerçekleştirilir.

Gerekli modifikasyonlar yapıldıktan sonra ilk uçaklar 1969’da teslim edilir. Daha sonra Alman Hava Kuvvetleri, 8 uçak siparişi daha verir. Bu uçaklar Elektronik Karıştırma ve Dinleme amaçlı modifiye edilir ve bu görevde kullanılır. VIP uçakları 1987’de, ECM uçakları da 1994’te emekli edilir.

Uçaklar satışa çıkartılır. Müşterilerinden biri de Türkiye’den Nedim Sülyak'ın sahip olduğu Genel Havacılık şirketi olur. TC-GSH (imalat numarası 1042), TC-LEY (imalat numarası 1043) tescilli uçaklar uzun yıllar kullanılır. Hava taksi hizmeti verilir. Hatta uçakların motor bakımlarında zaman zaman Eskişehir 1. Hava İkmal Bakım Merkezi'nden yararlanılır.

Son yıllarda hizmetten çıkartılan TC-LEY, farklı bir geçmişe sahipti. Bu uçak üzerinde Airbus yıllar önce A320'lerdeki fly by wire yani kablolu uçuş sistemini test etmişti. Şimdi 'Leyla Sülyak' adını taşıyan uçak İstanbul'da Haliç'in yanındaki Rahmi Koç Sanayi Müzesi'nde. Burada yine Nedim Sülyak'ın bağışladığı DC-3 Dakota, askeri Dornier 28, AH-1 Cobra, F-104 ve kapalı alanda T-7 ile birlikte havacılık meraklılarını bekleyecek...

Türkiye’ye gelen Hansa Jet’ler:

TC-GSA: 1055 imalat numarasıyla Ağustos 1991’de geldi. Mono Air tarafından kullanıldı. Haziran 1994’de ABD’ye satıldı ve N105TF tescilini aldı.

TC-GSB: 1042 imalat numaralı uçak Mono Air tarafından kullanıldı. Uçağın bir önceki tescili TC-LEY’di. Ardından bu uçak da ABD’ye satılarak N106TF tescili aldı.

TC-KHE: İmalat numarası 1043 olan uçak Haziran 1988’de Nesu Air tarafından alındı. Ocak 1990’da TC-LEY tescili aldı. Uçak daha önceden Alman Hava Kuvvetleri’nde 16+02 numarası ile uçuyordu.

TC-LEY(1): 1042 numaralı uçak, daha önceden Alman Hava Kuvvetleri’nde 16+03 numarası ile uçuyordu. Haziran 1988’de Nesu Air tarafından alındı. Ocak 1990’da  TC-SEN tesciline geçti.

TC-LEY(2): Uçak önce TC-KHE tescilini taşırken ardından TC-LEY’e çevrildi.

TC-NSU: Haziran 1988’de alımı planlanan 1046 imalat numarası uçak, Alman Hava Kuvvetleri’nde 16+04 numarası ile uçuyordu. Ancak bu alım daha sonra iptal edildi.

TC-OMR: 1047 imalat numaralı, Alman Hava Kuvvetleri’nde 16+05 gövde numarası ile uçan Hansa Jet’in alımı daha sonra iptal edildi.

TC-FNS: 1026 numaralı uçak Nesu Air’e 1987’de girdi. Daha sonra uçak D-CARY tescili alarak Almanya’da müzede sergileniyor.