Fatih Yılmaz

İran'ın havacılıkta yeni merkez olma hayali Trump'a takıldı

  • Son Güncelleme: 29/05/18 17:09:38
  • 1

Tahran yönetimi, Batı ile vardığı nükleer anlaşmadan sonra havacılık sektöründe hem devlet hem de özel sektör olarak el birliği ile adeta kalkınma dönemi başlatmış, Boeing ve Airbus’a 50 milyar dolara yakın 200’den fazla uçak siparişi vermişti. İran, yaptırımların kalkmasından sonra ülke çapında yerel ekonomiyi güçlendirmek, bölgeler arasındaki bağlantıyı iyileştirmek için havayolu taşımacılığını modernize etmeyi ve geliştirmeyi birinci gündem maddesi yapmıştı.

ORTADOĞUNUN YENİ TURİZM MERKEZİ OLACAKTI

Yeni nesil uçaklara olan ihtiyacı had safhada olan İran, bir yandan devasa uçak siparişleri verirken bir yandan da bu uçakların teslimatına paralel olarak ülkedeki havalimanlarını modernizasyonu ve yeni havalimanları inşası için de 30 milyar dolar gibi yüklü miktarda kaynak ayırmıştı. Bugüne kadar batı dünyasının mesafeli yaklaştığı, batılı turistlerin hep “öcü” olarak gördüğü İran, Ortadoğu bölgesinin turizmdeki yeni merkezi olmayı amaçlamıştı.  Önemli dini trafiğin yanı sıra bu yeni açık pazarın komşu ülkelere olduğu kadar yurtiçinde de canlı bir hava ulaşımın merkezi haline gelmesi bekleniyordu.

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani yönetiminde Batı gözündeki olumsuz imajından kurtulmak isteyen İran işe turizm ve havacılık sektöründen başlamıştı. İran’ın kültürel çeşitliliği, büyüleyici mimarisi ve tarihi geçmişiyle ciddi bir turist akınına uğrayacağı, bu anlamda Türkiye’ye rakip olacağı bile konuşulur olmuştu. Tahran’ın kısa vadede olmasa bile uzun dönemde tıpkı İstanbul gibi havacılık alanında bir cazibe ve transit merkez olabileceği dillendirilmişti.

ESKİ UÇAKLAR YÜZÜNDEN 25 YILDA 17 ÖLÜMLÜ KAZA YAŞANDI

Uzun yıllar ABD’nin uyguladığı ambargo nedeniyle uçak filosunu yenileyemeyen, mevcut Airbus, Boeing, Fokker 100, BAe 146uçaklarına yedek parça bulmakta zorlanan İran, yaşlı uçaklarla operasyon yapmak zorunda kaldı ve bunun faturasını da epey ağır ödedi. Ülkede son 25 yılda 17 uçak kazası yaşandı, bu kazalarda 1.500 kişi hayatını kaybetti. Sadece 2000-2006 yılları arasında 11 İran yolcu uçağı düştü, 700 kişi öldü.

Batı ile nükleer anlaşma için masaya oturmadan önce İran’da 96 adet Airbus, 94 adet de Boeing ve McDonnell Douglas tipi uçak bulunuyordu. İranAİr’e ait Boeing uçaklarının birçoğu 1970 ve 80’li yıllardan kalmaydı. Filodaki 2 adet Boeing 747 uçakları ise 1969 ve 1988 yılında sipariş edilmişti. İran’ın Boeing, Airbus ve ATR’ye verdiği siparişlerin detaylarına bakıldığında sadece orta ve uzun menzilli hatlarda değil, her meydana inebilen bölgesel uçaklarla da bölgesel pazarda etkin olmayı hedeflemişti.

TRUMP İRAN’IN BÜTÜN PLANLARINI BOZDU

ABD seçimlerinde tüm dünyanın beklemediği bir şey gerçekleşti ve başkanlığına neredeyse kesin gözüyle bakılan Hillary Clinton, Donald Trump karşısında yarışı kaybetti. Sivri ve aykırı çıkışlarıyla her söylediği gündem olan Trump’ın ABD başkanı olması İran için de  kötü günlerin başlaması anlamına geliyordu. İran ile yapılan nükleer anlaşmadan rahatsız olan, İran’ın tamamen dış dünyaya açılmasından tedirginlik duyan Cumhuriyetçi senatörler en başından beri Tahran’a Boeing’in uçak satmasına şiddetle karşı çıkıyordu. Gerekçeleri ise İran’ın terörü finanse eden ülkelerden biri ove bu uçakları da bu amaçla kullanacak olmasıydı. Her ne kadar Boeing ile ön anlaşma imzalansa da son sözü Trump söyleyeceği için İran’la ile yapılan uçak satış anlaşmasının baştan beri pek de bir bağlayıcılığı yoktu.

İran tarafı son ana kadar az da olsa Boeing ile yapılan anlaşmanın bozulmayacağına olan inancını korudu. Boeing yönetimi de Trump’ın bu konudaki net kararını öğrenmeden İran’la yapılan anlaşmaya ilişkin açıklamalarını hep temkinli yaptı. Nihayetinde İran ile yapılan anlaşmanın ABD ekonomisine yaklaşık 20 milyar dolar bir getirisi olacaktı. İşadamı mantığı ile hareket eden ve her konuşmasında “Önce Amerika” sloganını kullanarak ABD ekonomisini ayağa kaldıracağını söyleyen Trump’ın Cumhuriyetçi senatörler ve İsrail’in tepkisine rağmen bu büyüklükte bir anlaşmayı belki gelecek parayı düşünerek onaylama ihtimali vardı.

İRAN AİRBUS UÇAKLARINI DA ALAMAYACAK

Ancak beklenen gerçekleşmedi. Trump, 11 Mayıs’ta İran ile yapılan nükleer anlaşmadan tek taraflı olarak çekildiğini tüm dünyaya ilan etti, ardından İran’a yeni yaptırımların zaman geçirmeden uygulamaya konulacağını duyurdu.  Bu aynı zamanda Boeing’in İran ile yaptığı anlaşmanın da iptali anlamına geliyordu. İran için daha kötüsü Airbus’a vermiş olduğu 116 adet uçak anlaşması da zora girmişti. Airbus uçaklarında kullanılan parçaların yüzde 10’undan fazla ABD’li şirketlere ait olduğu bu uçakların satışı için de ABD Hazine Bakanlığı’nın onayı gerekiyordu. İran en azından Airbus’a sipariş verdiği uçaklardan 8’ini teslim almıştı.

Toulouse merkezli Airbus, Trump’ın kararı sonrası, ''ABD'nin İran'la anlaşmadan çekilmesini dikkatle analiz ettikten sonra nasıl hareket edeceğimize karar vereceğiz. Bu biraz zaman alabilir'' açıklamasını yapsa da İran için Airbus defteri de kapanmış oldu.

Havacılık sektöründe kalkınma hamlesi başlatan, Türkiye’ye bu anlamda rakip olması beklenen İran’ın bu hayali maalesef başlamadan bitti. İran havacılığının toparlanmasının ve filosunun yenilenmesinin ise çok uzun yıllar süreceği kesin.

İRAN’DA BULUNAN HAVAYOLLARI 

HAVAYOLU

UÇUŞLARA BAŞLAMA TARİHİ

MERKEZİ

 

Iran Air

1961

Tahran İmam Humeyni, Tahran-Mehrabad

Mahan Air

1992

Kerman, Tahran İmam Humeyni

Iran Aseman Airlines

1980

Tahran İmam Humeyni, Tahran-Mehrabad

Zagros Airlines

2005

Abadan

ATA Airlines

2010

Tebriz

Kish Air

1989

Kiş Adası

Qeshm Airlines

1996

Keşm Adası

Meraj Airlines

2010

Tahran İmam Humeyni, Tahran-Mehrabad

Taban Air

2006

Meşhed

Iran Air Tours

1973

Meşhed

Caspian Airlines

1993

Tahran İmam Humeyni

Taftan Air

2004

Zahedan

Atrak Air

2013

Bojnord Airport

Karun Airlines

1992

Ahwaz, İsfahan


İRANLI KARGO HAVAYOLLARI

KARGO HAVAYOLU

UÇUŞLARA BAŞLAMA TARİHİ

MERKEZİ

 

Fars Air Qeshm

2003

Tahran İmam Humeyni

Payam Air

2008

Karaj-Payam

Pouya Cargo Air

2008

Tahran-Mehrabad

 

İRAN AİR UÇAK FİLOSU

Uçak tipi

Serviste olan

Sipariş edilen

Koltuk Kapasitesi

 

Airbus A300B2-200

1

254

Airbus A300B4-200

2

254

Airbus A300-600R

4

261

Airbus A310-300

2

212

Airbus A320-200

6

6

156

Airbus A320neo

32

 Duyurulacak

Airbus A321-200

1

7

194

Airbus A330-200

2

8

238

Airbus A330-900neo

28

 Duyurulacak

Airbus A350-1000

16

 Duyurulacak

ATR 72-600

8

12

68

 

Fokker 100

2

104

MD-82

2

152

Iran Air Kargo Filosu

Boeing 747-200C/SF

1

 

Toplam

31

109

 

 

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap