İş jeti sektörü en durağan dönemini yaşıyor

  • 14/06/2016 01:20

Fatih Yılmaz/Kokpit.aero

Avrupa’nın en büyük iş jeti fuarı olan Ebace 2016, bu yıl 24-26 Mayıs tarihleri arasında Cenevre’de yapıldı. Önceki yılların aksine bu yılki fuar çok sönük geçti, yeni iş jeti siparişleri için beklenti boşa çıktı. Neredeyse tek bir jet satışı bile yapılmadı. Sessiz sedasız sona eren Ebace, acı bir gerçeği de ortaya çıkardı. Zira dünyada 200 milyar dolarlık bir büyüklüğe sahip iş jeti pazarı en durağan yıllardan birini yaşıyor.

2013 yılından bu yana global ekonomideki durgunluk ve belirsizliğinde etkisiyle dünyada iş jeti sektörü kan kaybediyor. Dünya İş Jeti Üreticileri Birliği’nin (General Aviation Manufacturers Association) raporları da bu durumu doğruluyor. En parlak dönemini 2005-2009 yıllara arasında yaşayan iş jeti sektörü, bu yıldan sonra sürekli bir düşüş eğilimine girdi. Son 3 yılda da irili ufaklı bütün üreticilerin iş jeti teslimatları 750 adedi bile bulmadı.

AVRUPA’DA 370 BİN, AMERİKA’DA 1 MİLYON 200 BİN İSTİHDAM VAR

AB pazarında 25 milyar Euro’luk bir ciroya hükmeden bu sektör direkt olarak 100 bin, dolaylı 270 bin olmak üzere toplamda 370 bin kişiye istihdam imkanı sunuyor. ABD pazarında ise 1 milyon 200 bin kişinin çalıştığı  sektör 150 milyar dolarlık mali büyüklüğe sahip,

EN BÜYÜK İŞ JETLERİ BBJ VE ACJ

İş jetlerinden bahsetmişken sektördeki ana aktörleri, üreticileri biraz yakından tanımakta fayda var. En büyük gövdeli iş jetlerini dünyanın iki büyük uçak üreticisi Amerikalı Boeing ve Airbus üretiyor. Ancak bu uçaklar hem geniş gövdeli, hem de çok pahalı olduğu için ancak devlet başkanlarının kullanımı için ülkeler tarafından satın alınıyor. Zaten her iki üreticinin sattığı jet sayısı 200’ü geçmiyor.

Airbus, Airbus Corporate Jetliner adını verdiği ACJ318, 319, 320, 321, 330 ve 340 modellerini üretirken, Boeing Business Jets serisinden BBJ, BBJ2, BBJ3, BBJ747, BBJ767, BBJ 777, BBJ787 modellerini imal ediyor. Airbus 2000-2014 yılları arasında sadece 139 adet jet satabilirken, Boeing’in satış adedi ise 109.

BOMBARDİER DÜNYANIN EN BÜYÜĞÜ

Hem ürettiği çeşitli tip ve sınıftaki çok sayıda jet hem de ciro olarak dünyanın en büyüğü Kanadalı Bombardier. Bombardier’in envanterinde hafif, orta ve büyük boy kategorilerinde Learjet, Challenger, Global, Global Express serisinden 8 farklı jet tipi bulunuyor.

Bombardier’in Brezilyalı üretici Embraer izliyor. Sivil uçak pazarında dünyada önemli bir aktör olmayı başaran Embraer, yine hafif, orta ve büyük gövdeli olmak üzere Phenom 100, Phenom 300, Legacy 500, Legacy 600-650, Lineage 1000 adını verdiği modelleri mevcut.  Bu iki şirketi bir Amerikalı firma Gulfstream izliyor. Gulftsteam’in, Global 100, 150, 200, 300, 400, 450, 500 ve 550 serisi olmak üzere 9 farklı tipte jeti var.

FRANSA’DA SÖZ SAHİBİ DASSAULT

Fransız Dassault şirketi ise Avrupa’nın bu alandaki en büyüğü. Dassault, hafif, orta ve büyük kategoride Falcon serisinden 16 farklı jet üretiyor. ABD’li Eclipse Aviation, Diamond, Emivest daha küçük gövdeli jetler üretirken, küçük ve orta sınıftaki jet kategorisinde dünyanın bir numaralısı Textron Aviaiton. Amerikalı şirket, Cessna ve Beechcraft  modelleriyle dünyada en çok satış yapan şirket olma özelliğine sahip.  

TOPARLANMA 2018’DEN SONRA BAŞLAYACAK

Bombardier tarafından hazırlanan Pazara Bakış Raporu’nda 2016 yılında teslimatların dünya genelinde yüzde 10 düşeceği belirtilirken, bu yıl teslimat yapılacak jet sayısının 540-560 ile sınırlı kalacağı öngörülüyor.  2015’te 607 adet jet teslimatı yapılmıştı. Bombardier’in raporunda iş jeti pazarındaki toparlanmanın ancak iki yıl sonra mümkün olabileceğine vurgu yapılıyor. İş jeti pazarındaki küçülmenin nedeninin dünya ekonomisindeki durgunluk olduğuna vurgu yapılıyor. Ekonomideki en büyük daralmayı Rusya, Latin Amerika ülkeleri yaşarken, onları Ortadoğu, Asya Pasifik, Afrika, Avrupa, ABD, Uzak Asya ülkeleri takip ediyor.

2025’E KADAR 250 MİLYAR DOLARLIK SATIŞ BEKLENTİSİ

AB ülkelerinde iş jeti pazarında ana oyuncu olan üç ülke var; Almanya, İngiltere ve Fransa. İş jeti endüstrisinin yüzde 63’üne bu ülkeler yön veriyor. Avrupa’da iş adamlarının, büyük şirketlerin, özel charter hizmeti sunan firmaların filolarında bugün çeşitli tip ve sınıfta binlerce iş jeti operasyon yapıyor. İş jeti üreticileri önümüzdeki 10 yıllık süreçte talepte artış olacağını, 2025 yılına kadar 250 milyar dolarlık 8 bin 300 adet uçak satılacağını hesaplıyor.  Bu jetlerin büyük çoğunluğunu 3.100 adetle hafif jetler,  2.800 adedini orta sınıftaki jetler, 2.400 adetini de büyük gövdeli jetler oluşturacak. 10 yıllık süreçte Kuzey Amerika, Avrupa, Latin Amerika ve Çin en büyük pazarları oluşturacak.

TÜRKİYE’DE 155 İŞ JETİ VAR

Türkiye’ye baktığımızda ise hava taksi işletmesine sahip 54 şirkette toplam 62 helikopter ile çeşitli tip ve sınıfta 155 jet bulunuyor.

 

Dünyada yıllara göre iş jeti teslimatları

 

Yıllar                   Teslimat

2000                    752

2001                    784

2002                    676

2003                    518

2004                    592

2005                    750

2006                    887

2007                    1.137

2008                    1.317

2009                    874

2010                    767

2011                    696

2012                    672

2013                    678

2014                    722

2015                     607