Mustafa Kılıç

İzmir’in farklı havalimanı

  • Son Güncelleme: 26/02/15 15:21:15
  • 2

Türkiye’de sosyal medyayı özellikle de Facebook’u etkin kullananlardan birisiyim. Kültürel anlamda paylaşımların yapıldığı çeşitli sayfaları özenle takip ederim. Birçok konusunun uzmanı dostumu bu sayede tanımışımdır. Ben de gücümün ve bilgimin yettiğince havacılık tarihi konusunda paylaşımlar yaparım.

Uzmanlık alanım Türk Hava Kurumu olduğundan çeşitli sorularla karşılaşırım. Sonrasında tatlı bir çaba başlar, bilginin paylaşımı ve eğitici tartışmalar. Hepsi bir okul gibi bizi bilgi ile donatır.

Geçenlerde İzmir’de çok değer verdiğim gazeteci bir dostum harika bir yazı hazırlamış. Yaptığı röportaj ile İzmir’de ve Türkiye’de bilinmeyen bir yardımın iç yüzünü anlatmış. Kendisi ile konu üzerine sohbet ederken yeni dostlar aramıza katıldı. İzmir konusunda engin bilgisi olan insanlar ile tanışma fırsatım oldu.

İzmir havacılığı konusunda yaptığım araştırmaları kısaca kendilerine anlatmak adına bir çalışma yapmam gerektiğini düşündüm. Çok detaya kaçmadan hazırladığım bu yazımı genç havacı kardeşlerimin de okumasını isteyerek Kokpit.Aero’daki sayfama taşıdım.

İZMİR’İN VALİ PAŞASININ GÜZEL SÖZLERİ

16 Mart 1926 ile 9 Ağustos 1935 tarihleri arasında İzmir valiliği yapan Kazım Dirik Paşa’nın kentin gelişiminde çok büyük katkıları olmuştur. Benim dikkatimi çeken güzel konuşmalarından bir tanesi, havacılık ile ilgili olandır. Bunu sizlerle paylaşarak yazıma devam etmek istiyorum.

“Yer, gök ve denizlerde Türk varlığını koruyan ve ulusun inancını kazanmış olan Tayyare Cemiyetinin uzun yıllardan beri bildiğim çalışma savaşını aklımdan geçirdikçe verimleriyle göğsüm kabarıyor.

Kazım DİRİK İzmir Valisi”

İZMİR DENİZ HAVALİMANI

Cumhuriyet ilanından sonra, Türkiye’nin ilk deniz-havalimanı İzmir ilinde, Konaktaki Sarıkışla yanında konuşlanmıştır. Alınan deniz uçaklarının ikmal ve bakımları burada yapılmıştır. 1925 yılında Türk Tayyare Cemiyeti tarafından deniz uçak iskelesi ve tahta bakım-ikmal hangarları yaptırılmıştır. Gaziemir, o zamanki adıyla Seydiköy hava meydanının da bakım ve yeni yerleşim binalarının yapımı T.Ta.C. tarafından gerçekleştirilmiştir.

Bu yazının fotoğraflar bölümünde 23-24 Haziran 1934 tarihi bir fotoğraf paylaşılmıştır. Bu foto’da Atatürk ve İran Şahı Rıza Pehlevi bir deniz uçağı hangarından çıkarken görülmektedir. Kayıtlarda bu hangarın yeri konusunda resmi bir belgeye rastlayamadım. Tahminimce Güzelyalı olmalıdır diye düşünmekteyim. Zira Güzelyalı askeri lisesinin spor salonunun eski bir uçak hangarı olduğunu duymuştum. Bu konuda bilgi sahibi olanların bana ulaşmalarını arzu ederim.

İZMİR TAYYARE SİNEMASI

İzmir’de bilinen en eski sinemalardan bir tanesi 1908 yılında yapılmış Palas sinemasıdır. 1922 yılında İzmir yangınından çok etkilenmeden kurtulan salon geçirdiği tadilatlar sonrası eski havasını yakalayamamış ve seyirci kaybetmiştir.

İzmir Tayyare Cemiyeti 1927 yılının başında sinemayı satın alarak adını “Tayyare Sineması” olarak değiştirir. 4 Mart 1930 Salı akşamı Tayyare Sinemasında gösterimde olan filmi, o sıralarda İzmir’de olan Mustafa Kemal Atatürk’te izlemiştir.

1933 yılında yaklaşık bir yıl süre ile ünlü Mimar Ernest Egli tarafından onarımdan geçirilen sinema, artık tiyatro oynamaya elverişli hale getirilmiştir. Beşer ve altışar kişilik yedi locası olan sinemada 536 adet lüks koltuk bulunmaktadır. Akustik olarak Türkiye’deki en iyi sinemadır. Havalandırma, klima ve kalorifer düzeni olan salona, Almanya’dan sesli film oynatabilen bir film makinesi getirilmiştir.

19 Mart 1948 tarihinde 250.000 liraya İzmir Belediyesince satın alınan sinema, İzmir Şehir Tiyatrosu’na ve İzmir Devlet Tiyatrosu’na ev sahipliği yapmıştır. 1968 yılında sinema olarak işletilirken, iş adamı Bedri Akgerman tarafından satın alınır ve 1969 yılında sinema yıkılarak yerine Tayyare Apartmanı adıyla konut yapılır.

İZMİR VE CİVARI BAĞIŞ UÇAKLARI

Türk Tayyare Cemiyetinin (T.Ta.C.) yurt genelinde başlatmış olduğu bağış uçak kampanyasına en büyük ilgiyi İzmir ve ilçeleri göstermişlerdir. 1925 – 1935 yılları arasında 24 uçak alarak T.Ta.C. aracılığı ile Hava Kuvvetlerine bağışlamışlardır. Belirtmeden geçemeyeceğim bir ayrıntı ise 4 uçak alarak bağış kampanyasının yıldızı olma şerefi Ödemiş ilçesine nasip olmuştur.

Sadece bağış uçakların alımı ile kalmayan İzmirliler para ve gayrimenkul bağışlarında da ön plana çıkmışlardır. Bağış uçakların tespiti konusunda çalışmalarım devam etmektedir. Eksileceğini sanmıyorum ancak rakamların daha da artabileceğini düşünüyorum.

PARA YARDIMINDA BULUNANLAR VE VERİLEN MADALYALAR

İzmir ve ilçelerinde yaşayan havacılık sevdalıları ferdi olarak da T.Ta.C. ve sonrasında THK’na maddi yardımlarda bulunmuşlardır. Şu ana kadar tespit edebildiğim isimler ve verilen madalyaların sıralaması şöyledir. Yalnız buradaki isimler sizleri yanıltmasın. Eminim ki bu listenin çok daha fazlası tespit edilmeyi bekliyor.

1 Ocak 1929                          İzmir- Ali Haydar Bey 300 lira ve 4244 kayıtla   Altın Madalya.

  “            “                     “       Ömer Şükrü Bey 1.666 lira ve 4246 kayıtla    “           “

  “            “                     “       Mabacı Başı Mehmet Ağa 250 lira ve kayıtla “           “ 

  “            “                     “       Mustafa Nafiz Bey 1.667 lira ve 4249 kayıtla “      “

  “             “                    “       Alaiyelizade Halim Bey 5.000 lira ve 4520 kayıtla Murassa.

26 Mart 1929                        Dikili- Komisyoncu Ali Efendi 200 lira ve 4255 kayıtla Altın Madalya.

19 Aralık 1929                       İzmir- 1.Tabur imamı Emin Efendi 156 lira ve 4282 kayıtla Gümüş.

12 Nisan 1930                       İzmir- Orta Mektep Muallimi Şerefnur 118 lira 4291 Gümüş.

16 Ağustos1930                    İzmir- Bilalzade Sabri Bey             200 lira 4302 kayıtla           Altın madalya.

28 Mayıs 1932                      İzmir- Deri tüccarı Efrahim Gabay Efendi 300 lira ve 4358 kayıtla Altın

28 Ağustos 1935                   İzmir- Bayan Sadberg 100 lira ve 4605 kayıtla Gümüş.

22 Ekim 1935                       İzmir- Tecimer Mehmet Ali- Mermer Oluk 250 lira ve 4607 kayıt Altın.

8 Şubat 1944                       Torbalı- Çengel Köyü Şükrü Boler 150 lira ve 7493 kayıtla Gümüş.

8 Şubat 1944                       Torbalı- Karaat Köyü Hüseyin Özkaynak 100 lira ve 7494  Gümüş.

8 Şubat 1944                       Torbalı- Karaat Köyü Şükrü Genç 200 lira ve 7494 kayıtla Altın.

ALTIN EVLİLİK YÜZÜKLERİNİ BAĞIŞLAYANLAR

Türk Hava Kurumu’na açılan bir kampanya nedeniyle evlilik yüzükleri bağışı yapılmıştır. THK şubelerine yapılan bağışlar kayıt altına alınmıştır. Altın evlilik yüzüklerini verenlere gümüş yüzükler takdim edilmiştir. Yine şu ana kadar bulabildiğim listelerden sadece İzmir içersinde oturanlar ve Tire ilçesinde kampanyaya katılanlardan bir bölümünün isimlerine ulaşabildim.

İzmir içerisi:

Selahattin ve Aliyfe ÇITAY

Hamdi SÜRÜ

Ahmet ve Ferhunde BETİN

Ali ve Kadriye GÖNÜLŞEN

Tevfik MANAV (Karşıyaka)

Abbas BAHRİ ve eşi

Bayan Ersin ŞEKER.

Tire İlçesi:

Naci ERDİRİK                     Rasıh ŞİŞİK             Hüseyin ERGÜL

Kazım KAYGISIZ                Cevdet BİÇMEN      Mehmet GÖMENEZ

Enver GÖKDEMİR              Vasfi DİKMEN         Fikri ÖZÇELİK

Sami GÜLCÜOĞLU            Faik YAZGAN          Muiz BÜBEROĞLU

Asım HAPLIOĞLU              Yakup KEMAL         Şakir DEMİRCİOĞLU

İZMİRDEKİ PLANÖR “A” BRÖVESİ EĞİTİMLERİ

1936 yılında THK Türkkuşu, planör eğitimlerinin verilebilmesi için Eskişehir, İnönü de Yüksek Planör Kampı açmıştır. Bu kampta ileri seviyede uçuş eğitimleri verilecektir. Tüm Türkiye’den çok sayıda istekli olunca, kurum çözüm olarak bölgesel kurslar açarak başarılı öğrencileri seçmek ister. İzmir’deki kurs yeni düzenlenmekte olan Kültürpark arazisinde yapılır. Kursun öğretmenliğini ise Türkiye’nin baş tayyarecisi Vecihi Hürkuş yapar. 1936 yılının Mayıs ayında bu kurs gerçekleştirilir.

İZMİR HAVA GÖSTERİLERİ

2 Mart – 8 Mart (1937) tarihleri arasında İzmir ve civarında Türk Hava Kurumu adına tanıtım, gösteri ve halk uçuşları yapılmıştır. Halkın yoğun ilgisi karşısında iki gün olarak planlanan uçuşlar altı gün boyunca yapılmıştır. İzmir merkez olmak kaydıyla Manisa, Bayındır, Ödemiş, Tire, Torbalı’da uçuşlar ve gösteriler yapılmıştır. İşte bu süreçte halk inanılmaz bağışlarda bulunmuştur. Nakdi yardımların yanı sıra tarla ve hayvan bağışları yapılmıştır.

İZMİR PARAŞÜT KULESİ

9 Eylül 1937 tarihinde açılışı yapılan paraşüt kulesi bir buçuk yıl gibi kısa bir sürede tamamlanmıştır.  İzmir paraşüt kulesi ile ilgili olarak;  kulenin bulunduğu yer, denizden 4,50 m. yükseklikte, hafif meyilli ve arızasız dolma bir zemindir. Temel çalışmalarına başlanınca killi ve çamurlu toprakla karşılaşılmıştır. Yeniden yapılan hesaplar sonucu 25 x 25 ölçülerinde ve 8-12 m. uzunluğunda 64 kazık çakmaya karar verilmiştir. Daha sonra bir tonluk tokmaklarla çakılan meşe kazıkların âdeti 75’e çıkartılmıştır.  Bornova kum ve çakılı ile 24 mm.lik demirler kullanılmış, Yunus ve Aslan marka çimentolar tercih edilmiştir. Açıldığı günden bu güne zaman zaman kesintiler yaşasa da gençlerimize havacılığı sevdirmek adına faal olarak tutulmaktadır.

İZMİR FUARINDA THK İZLERİ

İzmir Fuarında THK pavyonu inşaat çalışmaları 1937 yılı fuar açılışına yetiştirilmiştir. Ancak kaynaklarda açılan THK pavyonu ve işlevi hakkında henüz detaylı bilgilere ulaşılamamıştır. Ulaşılabilen en kapsamlı bilgi ise, 1945 yılı Eylülündeki THK pavyonunun büyük şovudur.

THK Uçak Fabrikası imalatı olan THK-3 planörü, Habicht (Doğan) ilk kez bu fuarda sergilenmiştir. Bilindiği üzere 6 adet üretilen bu planörler tek kişilik olup, usta planörcüler tarafından akrobasi uçuşlarında kullanılmaktadır. Bu planörün usta ismi ise (Ş) Avni Yaykın’dır.

Sergilenen diğer bir uçak ise, THK - 2 Akrobasi Uçağıdır. Tek kişilik akrobasi uçağı olarak planlanan uçaktan 12 adet üretilmiştir. 1944 yılı içersinde 2 adet prototipi üretilen uçaklardan bir tanesi bu pavyonda görücüye çıkmıştır.

Son olarak Türkiye’de üretilen uçaklardan Magister de fuarda yer almıştır. Lisansı ikinci kez satın alınan Miles Magister uçaklarından üretilen ilk uçak 1 Mayıs 1942 yılında uçurulmuştur.

THK ve Türkkuşu’nun faaliyetlerinin yanı sıra Uçak ve Motor Fabrikaları üretimlerinin de sergilendiği fuarda birçok görsel ve yazıl materyaller havacılık severlere sunulmuştur.

Kısaca İzmir ve havacılık ilişkisi hakkında yazmaya çalıştım. Umarım İzmir tarihi ile ilgilenen dostlarım bu yazı ile ekteki fotoğrafları değerlendirirler. Kendi uzmanlık alanlarındaki havacılık bilgilerini de benimle paylaşırlar.

Güzel İzmir ve havacılarına selam olsun.

 

Mustafa KILIÇ

Havacılık Tarihi Araştırmacı-Yazar

Kilic.thk@hotmail.com

Kaynak: www.kokpit.aero

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap