Kim kimin uçağını düşürdü?

  • 27/07/2018 10:14

Bu konuyla ilgili olarak daha fazla bilgiye ve F-102 uçaklarının Türkiye macerasını yazarımızın “Türk Hava Kuvvetleri’nde F-102 Delta Dagger” kitabından ulaşabilirsiniz…

Levent BAŞARA

Bundan tam 44 yıl önce Ege Denizi üzerinde gerçekleşen hava muharebesi hala iki taraf arasında tartışmalara konu oluyor. Bu tartışmaların kaynağını oluşturan Yunan iddiaları, yeni basılan kitaplarla yeniden gündeme geliyor. Peki nedir bu iddialar?

YUNANLARIN İDDİASI

22 Temmuz günü Türk uçaklarına karşı alarm nöbetinde bekleyen iki Yunan F-5A uçağına “scramble” (hava önleme görevi için acil kalkış) emri verilir. İki F-5A, radar kontrolünde Kuzey Ege yönüne doğru tırmanır. Yunan F-5’leri bölgede iki Türk F-102A uçağıyla karşılaşır.

Başlayan hava muharebesi sonucunda Yunan F-5’lerinden biri, Türk F-102’sinin arkasına geçmeyi başararak ısı güdümlü bir AIM-9 (GAR-8) füzesi ateşler. Fakat ucu henüz ısınmadığı için füze hedefini bulamaz. Yunan pilot hemen ikinci füzeyi ateşler. Bu sefer hedefini bulan AIM-9 Türk F-102’sine tam isabet sağlar. Yanmaya başlayan F-102A, kısa bir süre sonra denize düşerek su üstünde büyük bir su sütununun yükselmesine neden olur.

Yunanlılar bu iddialarını çeşitli kitaplarla ile ortaya attılar. İşte o kitaplardaki bir çizim. (Arşiv: Levent Başara)

Kaçmaya başlayan diğer Türk F-102 pilotu, yönünü kaybederek yakıtını gereksiz yere boşuna harcadıktan sonra Türk topraklarında mecburi iniş yapar. Uçağı tamamen tahrip olan pilotun kendisi de ağır yaralanır ve kısa süre sonra da ölür.

Çeşitli kitaplarda ve internet sayfalarında yer alan Yunan iddialarının özeti bu. Çıkan sonuca göre: Gerçekleşen hava muharebesinde bir Yunan F-5A uçağı bir Türk F-102A uçağını attığı ikinci füzeyle vurup düşürüyor. Yanan F-102A denize çakılıyor. Türk pilotun akıbetiyle ilgili bir bilgi verilmiyor.

Diğer Türk F-102A pilotu ise panikliyor ve kaçmaya başlıyor. Yakıtı bittiği için mecburi iniş yapıyor. Uçağı ağır hasar alan pilotun kendisi de yaralanıyor ve daha sonra ölüyor. Yunanlar böylece iki tane Türk F-102A uçağını bir şekilde düşürdüklerini iddia ediyor.

GERÇEKTE NE OLDU

Peki gerçekte ne oldu? Bunu F-102 Delta Dagger uçaklarının Türk Hava Kuvvetleri tarihindeki hikayesini yazan Levent Başara’nın kitabından öğreniyoruz.

22 Temmuz 1974 günü gerçekleşen tarihi hava muharebesinin halen hayatta olan kahramanlarından biri olan Emekli Hava Pilot Albay Vasıf Sayın olayı şöyle anlatıyor:

“22 Temmuz günü alarm verildi. 55-3413 ve 55-3401 numaralı uçakları çalıştırıp piste girdik ve kalktık. Kolumda 401 numaralı F-102A ile uçan Yüzbaşı Sıtkı Onur vardı. F-102’lerimizle Baba Burnu'na doğru tırmandık. Elektronik karıştırmanın fazla olması nedeniyle yer radarıyla bağlantımızda sıkıntı yaşıyorduk. Radar bizi yeniden yönlendirince karşımızda kamuflajlı iki F-5A uçağını gördük. Biri önde diğeri geride, daha yukarıda uçuyordu.

Emekli Hava Pilot Albay Vasıf Sayın, Levent Başara'ya o günleri anlattı.

TÜRK RADARI: “ANGAJMAN KURALLARINI UYGULAYIN”

Öndekinin peşine takıldık. Radar, "Düşmanın soluna yaklaşın, en yakın meydana indirin, angajman kurallarını uygulayın.'' diye talimat verdi. Yüzbaşı Onur’a atış hazırlıklarına başlamasını söyledim. Benim bu sözlerim üzerine yerdeki radar operatörü bize atış yapılıyor zannetti ve “ateş serbest” çağrısı yaptı.

Bu anons gelince de Yüzbaşı Onur ısı güdümlü AIM-4 Falcon füzelerini ateşledi ve önündeki Yunan uçağını vurdu. O tarihlerde harekât nedeniyle 25'inci boylam NOTAM hattıydı. Mecburen geri dönmek üzere manevra yaptım. Bu sırada uçağımın durum cayrosu kilitlenmişti; düzeltmeye gayret ettim, ancak olmadı.

Yakıtım bitmek üzereydi ve uçuş sürem bir buçuk saati geçmişti. Kara tarafına döner dönmez de uçağın motoru durdu. İrtifam 4.000 feet'e kadar düşünce radara “Söke yoluna iniyorum.” dedim. 200 knot hızda dönüşümü tamamladım; dönüş içerisinde iniş takımlarını açtım ve indim. Yolun bozukluğundan dolayı uçağın burnu birden sol tarafa kaçtı. Tahminen ön iniş tekeri bir şeye çarptı ve içeri katlandı. Sonra uçak radom üstüne çöktü ve sonunda durdu.

İnişimi izleyenler koşup geldiler. Yukarıda da bizim F-102’ler alçaktan üzerimizden geçiyordu. Biraz sonra askerler de geldi ve uçağı emniyete aldılar. Ben de karayoluyla İzmir'e geldim. Yunan uçağının düşürülmesiyle ilgili hem ben hem de Sıtkı Onur ilgili yerlere raporumuzu verdik.”

Gelelim olayın başkahramanı Yüzbaşı Sıtkı Onur’a. Tarihi hava muharebesinden sonra bir süre daha Türk Hava Kuvvetleri’nde görev yapan Sıtkı onur, daha sonra Türk Hava Yolları’na geçerek yolcu uçaklarında uzun yıllar görev yaptı. Emekli olduktan sonra İzmir-Foça’ya yerleşen Sıtkı Onur, yaşadığı sağlık sorunları nedeniyle 8 Aralık 2015’te aramızdan ayrıldı. Kendisini saygıyla anıyoruz.  

 

F-102 ile füze atışı gerçekleştiren Yüzbaşı Sıtkı Onur... 

OLAYIN TANIKLARI

Bu olayın bir de tanıkları var. Olayı onlardan da dinleyelim.

Emekli Hava Pilot Binbaşı İrfan Gürgür anlatıyor:

“22 Temmuz günü iki uçak “scramble” nöbeti tutuyorduk. İki dakikalık hazırlık durumunda beklerken alarm verildi. Çok kötü bir havada kalktık. Göreve doğru giderken, bir ara yer radarı hedefini kaybetti. Biz de Limni adası civarında beklemeye başladık. Daha sonra radar, hedefin o bölgede alçak irtifada olduğu şeklinde bir yönlendirme yaptı. Ben de radarımı ayarladım ve hedefi yakaladım. Bir Yunan HU-16B Albatros uçağını gözle gördüm.

Aşağıdan talimat beklerken Albatros'a bir iki patern daha yaptım. Daha sonra bizim radarlar beni göremediklerini söylediler. Ben de irtifa alıp kaçan uçağı bıraktım. Bu arada Albatros pilotunun bağırtılarına Yunanlar iki F-5A kaldırmışlar. Bizimkiler de ikinci F-102A scramble kolunu bana yardıma yollamışlar. Gelen kol, önleme yaparak hava muharebesine girdi ve Yüzbaşı Sıtkı Onur, Yunan F-5A kolunun 1 numarasını AIM-4 Falcon füzesiyle düşürdü. Yüzbaşı Onur uçağın bir alev topu gibi düştüğünü rapor etti. Görev sonunda Balıkesir meydanına beraber indik. Onun heyecanlı halini hiç unutamam.”

SCRAMBLE VERİLDİ

Havada gerçekleşen olaylar yerdeki radarlardan da anında takip ediliyordu. Bu olayın şahitleri de yerden hava muharebesini izlemiş ve kayda almışlardı.

Emekli Hava Kontrolör Binbaşı Uğur İçduygu anlatıyor:

“1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında ben Çanakkale radarındaki kontrolörlerden birisiydim. 22 Temmuz günü, Çanakkale radarında önce hafif, sonra gittikçe şiddetlenen bir elektronik karıştırma başladı. Balıkesir’deki F-102A filosundan iki uçağa “scramble” verip silahlı devriyeye çıkarttık.

F-102’ler Yunan Albatros uçağını gözle tespit ettiler. Elektronik karıştırmayı yapan uçak buydu. Durum sıralı üst komutanlıklara bildirildi; ancak bu düşmanca hareketle ilgili olarak, uçağı düşür emri gelmedi.

Elektronik karıştırmanın arkasından olabilecek kötü bir durumu engellemek üzere iki F-102’yi daha silahlı devriye yapmaları için kaldırdık. Bu uçakları da doğrudan Ege Denizi’ne çıkarttık. Uçaklar Ayvalık körfezinde, Midilli adasının hemen kuzeyindeyken, elektronik karıştırma kesildi. Bu sırada iki Yunan uçağı bizim F-102’lerin hemen arkasında tespit edildi. Lider, iki Yunan F-5A uçağı tarafından takip edildiklerini ve Yunanların AIM-9 füzesi ateşlediklerini rapor ederek ateş açma yetkisi istedi. Çatışma başlamıştı. Lider, Yunan uçaklarından birisini vurup düşürdüğünü rapor etti. Lider Yzb. Sıtkı Onur, Balıkesir meydanına indikten sonra, Çanakkale radarını arayıp benimle temas kurdu. Yaptığımız çalışmadan dolayı kutladı ve teşekkür etti.”

ELEKTRONİK KARIŞTIRMA

Emekli Hava Kontrolör Albay Lütfi Eriş anlatıyor:

“Ben,1974 Kıbrıs Barış Harekâtı’nda İzmir Radar Mevzi Komutanlığı’nda görevliydim. 21 Temmuz’dan itibaren radarlarımız ve muhabere cihazlarımız karıştırma, yanıltma ve aldatmaya maruz kaldı. 22 Temmuz günü Limni civarında Çanakkale radarı kontrolündeki önleme faaliyetini ben de kısıtlı olarak izleyebildim. Çanakkale radarı Balıkesir'den kalkan iki F-102A’yı kontrol ediyordu. Çanakkale radarının tespit ettiği iki Yunan F-5’i hava sahamıza yaklaşırken F-102’ler tarafından önlenmiş ve bir uçak düşürülmüştü. Yüzbaşı Sıtkı Onur’un uçağı hava sahamıza girerek Balıkesir'e indi. Uçak tek döndüğü için ikinci F-102’nin araştırılması talimatı yayınlandı. Sorumluluk sahası taraması yaparken dost acil durum sinyali aldım ve temas kurup kontrole aldım. O sırada F-102’ye sol gerisinden yaklaşmakta olan iki Yunan uçağı tespit ettim. Hemen hazır bekleyen iki F-5’e “scramble” vererek bizim F-102’nin önlenmesine belki de düşürülmesine engel olduk. F-5’lerimiz Sisam adasının batısında F-102’nin koluna girerek Söke karayoluna inişine kadar refakat ettiler. İniş başarılı olmuştu ve pilotumuz Yb. Vasıf Sayın sağlıklıydı. Radar Harekât Odası’nda ekipçe çok sevinmiştik. Konuyla ilgili ayrıntılı raporumuzu sıralı komutanlıklara gönderdik.”

ORTAYA ÇIKAN SONUÇ

Yunanların iddiasının aksine 22 Temmuz 1974’te herhangi bir Türk F-102A uçağının vurulmadığı ve pilotlarının ölmediği ortaya çıkmış bulunuyor. O gün Yunan F-5A uçaklarıyla karşılaşan ve hava muharebesine girişen Vasıf Sayın halen hayatta. Kendisine uzun ömürler diliyoruz.

Diğer pilotumuz Sıtkı Onur ise 2015 yılında aramızdan ayrıldı. Bu olayın diğer tanıkları da hayattalar ve anlatımlarında Yunan iddialarının aslında gerçekle bağdaşmadığı anlaşılıyor.

Kıbrıs Barış Harekâtı sırasında düşman ateşiyle vurulup düşürülen herhangi bir F-102A uçağımız bulunmuyor. Vasıf Sayın’ın kullandığı ve mecburi iniş sırasında ağır hasara uğrayan F-102A dışındaki tek uçak kaybı, ertesi gün, yani 23 Temmuz sabahı gerçekleşmiştir.

Bu olayda önleme görevi için Balıkesir 9.Ana Jet Üs Komutanlığı’ndan 04:20’de kalkışa geçen 54-1403 numaralı F-102A, normal kalkışını takiben meydanın 13 mil kuzeyinde düşmüş, Üsteğmen İbrahim Çınar şehit olmuştur. Kazanın sebebi “vertigo” olarak belirlenmiştir.

Tarihi hava muharebesinde Yüzbaşı Sıtkı Onur’un kullandığı 55-3401 numaralı F-102A ise, olaydan iki yıl sonra 27 Şubat 1976’da Sarıyer Baraj Gölü üzerinde başka bir F-102A ile havada çarpışarak düşmüştür.  

Levent Başara’nın F-102 kitabını satın almak için:

https://www.hobbytime.com.tr/urun/003-turk-hava-kuvvetlerinde-f-102-delta-dagger

http://www.dr.com.tr/Kitap/F-102-Delta-Dagger-Turk-Hava-Kuvvetlerinde/Hobi/Genel-Ilgi/urunno=0001755802001

Kitapları ayrıca D&R mağazalarından temin edebilirsiniz.