Mustafa Kılıç

Hava tehlikesini bilenler ve Rus general

  • Son Güncelleme: 7/02/19 08:27:48
  • 3

Geçen haftalarda Türk-Sovyet havacılığının en yakın olduğu dönemden bahsetmiştim. 1935 yılında Türk Hava Kurumunun (THK) uçuş faaliyetlerini yürüttüğü Türkkuşu’nun açılışından hemen önce Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliğinden (SSCB) iki havacılık eğitmeni ile birlikte beş adet planör ve üç adet eğitim uçağı (sayısı netlik kazanmamıştır) hediye olarak gelmiştir.

Sovyetler Birliğinin bu desteğinin oluşmasında en büyük pay Sovyetlerin Ankara Büyükelçisi Lev Mihailoviç Karanyan’dır.  Ulu yönder Atatürk, Başbakan İsmet İnönü ve THK Başkanı Fuat Bulca konuşmalarında özellikle kendilerine teşekkür etmişlerdir.

Türkiye ile SSCB arasındaki sıcak ilişkiler 9 Kasım 1920 tarihinde Ankara’da ilk Rus Elçiliğinin açılması ile başlamıştır diyebiliriz.

24 Nisan 1932 tarihinde İstanbul’dan Sovyetler Birliğine Gruzia adlı vapur ile Başbakan İsmet İnönü ve genişçe bir heyetin gitmesi ile ilişkiler daha da sıcaklaşmaya başlamıştır. 6 Mayıs tarihinde yapılan görüşmelerin ana konusu Türkiye’nin Sovyetler Birliğinden istediği sekiz milyon dolarlık kredi olmuştur. Ruslar Türk tarafının isteklerine olumlu yaklaşmışlardır. Toplantıda ayrıca SSCB’nin Türkiye’ye hediye olarak vereceği birtakım askeri ve tarımsal donanımın da deklarasyonu yapılmıştır.

SSCB toplantılarından sonra yurda dönen Başbakan İsmet İnönü havacılığın önemini bir kez daha vurgulamak ve yeni atılımlar yapmak adına fahri reisi olduğu Türk Tayyare Cemiyeti’nin  (T.Ta.C.) 27 Kasım 1932 tarihindeki Büyük Kurultayının açılış konuşmasında delegelere şöyle seslenir.

“ Tayyare aynı zamanda büyük bir medeniyet vasıtasıdır. Yalnız silah vasıtası olarak değil, asrın durmaksızın gelişen vasıtası olarak da Türk Milletini tayyare ile yakından ilgilendirmek borcumuzdur. Türk Milleti beynelmilel tayyarecilik fen ve sanatında, tayyare sporunda ve seferinde kendi hissini ve mevkiini göstermeye mecburdur.”

Konuşmasına devamla;

“…Hepimizin bildiği gibi T.Ta.C.’i iki ana hedefe varmak için uğraşıyor. Bunlardan biri ve en önemlisi, yurdun hava müdafaasına ve Türk tayyareciliğine lazım olan insanları ve malzemeyi çoğaltma işidir ki, bütün milletin emeğiyle bu hedefe yaklaşmaya çalışıyor.”

Başbakan İsmet İnönü’nün başlattığı bu yardım çağrısı kısa sürede ses getirmiştir. Bu çağrı “Hava Tehlikesini Bilenler” adı altında yaygınlaştırılıp tüm yurda duyurulmuştur. İnönü’nün konuşmasına ek olarak Milli Müdafaa Vekili Zekai Bey’in ve T.Ta.C. Bşk. Vekili Şükrü Koçak Bey’inde bu konudaki görüşleri derlenip bir kitapçık oluşturulmuştur. Ücretsiz olarak tüm T.Ta.C. şubelerine gönderilen bu bildiri, daha geniş kapsamlı olarak, hava saldırılarından  korunma yollarını da anlatan kitap haline, cemiyetin fen şubesinden Şakir Hazım Ergökmen tarafından getirilmiştir. Bu kitap ise elli kuruş bedelle tüm yurtta satılmıştır..

25 Mayıs 1935 tarihinde T.Ta.C.’nin 6. Olağan Kongresinde “Hava Tehlikesini Bilenler” defterinin açılmasını istenmiş, önce Başbakan İsmet İnönü ve ailesi hava tehlikesini bilenler defterine kayıt yaptırmışlardır.

İsmet İnönü                : 900 Lira.

Validesi                      :   20 Lira.

Mevhibe İnönü           :   20 Lira.

Ömer İnönü                :   20 Lira.

Erdal İnönü                :   20 Lira.

Özden İnönü               :   20 Lira.

Her yıl Haziran başında ödeyeceğiz. İsmet İnönü.

Mustafa Kemal Atatürk 14 Haziran 1935 tarihinde İş Bankasına bir talimat vererek, şahsi hesabından THK’na on bin (10.000) TL. verilmesini isteyerek kuruma gerekli desteğini vermiştir. Bu gelişmelerden son hava tehlikesini bilenler kampanyasına tüm yurttan büyük bir katılım olmuştur.

GENERAL ROBERT PETROVİÇ EİDEMANIN TÜRKİYE ZİYARETİ

27 Ekim 1936 tarihinde Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına katılmak üzere Sovyetler Birliği Sivil Havacılık Başkanı (Ossoaviyahim) General Robert Petrovich Eideman, İstanbul’dan Anadolu ekspresi ile Ankara’ya gelmiştir. İstasyonda THK Başkanı Fuat Bulca, Milli Müdafaa Müsteşarı Albay Celal Yakal, Ankara merkezinde bulunan komutanlar ve hava kurumunun ileri gelenleri tarafından karşılanmıştır.

Başta bando ve kırk askerin yer aldığı sıranın hemen yanında Türkkuşu çalışanları yer almışlardır. Bando önce enternasyonal ve İstiklal marşlarını çalmıştır. General Eideman’a bir buket çiçek veren Türkkuşu kadın öğretmen adaylarından Naciye Toros, dost SSCB havacılık başkanını Ankara’da görmekten duydukları bahtiyarlığı ifade ederek;

“THK Başkanı Fuat Bulca’nın getirdiği selamlar bizi çok sevindirdi. Türkkuşu üyelerinin kalpleri se Sovyet kardeşlerine karşı sevgi ile çarpmaktadır. Topraklarımıza şeref getirdiniz. Hoş geldiniz”

General ve arkadaşları, ikametlerine tahsis edilen Ankara Palas oteline gitmek üzere istasyondan ayrıldılar. Aynı akşam General Eideman ve arkadaşları şerefine bir ziyafet verilmiştir. Ziyafette Hariciye Vekâleti Umum Kâtibi Numan Menemencioğlu, Milli Müdafaa Müsteşarı Albay Celal Yakal, THK Başkanı Fuat Bulca ve kurum ile Türkkuşu yöneticileri yer almıştır. Basın mensupları da bu davete katılmışlardır. Ziyafetin sonlarına doğru THK Başkanı Fuat Bulca, General Eideman’a murassa madalya, heyetindeki kişilere de altın tayyare madalyalarını takdim etmiştir.

            General Eideman murassa madalya takıldıktan sonra yaptığı konuşmasında Türk Sovyet dostluğundan bahsetmiştir. Konuşmasından kısa bir pasaj şöyledir.

“ Hadiseler görebilen bir gözden hiçbir zaman kaçmaz. Ben de bazı şeyleri bariz olarak görüyorum. Sağıma soluma baktıkça Türk milletinin nasıl çabaladığını görüyorum. Bana bugün birkaç defa aynı suali sordular. Ankara’yı nasıl buldunuz? Ben kurak bir topraktan türemiş olan bu bahçe-şehir ’de Türk milletinin istikbalini görüyorum. 1920, 1921 ve 1922 de Türk milletinin yaptığı kahramanca mücadeleyi yakından takip ettiğim için çok iyi biliyorum. En iyi en sağlam dostluklar zor zamanlarda kurulanlardır. Türk – Sovyet dostluğu da o müşkül günlerde tesis edilmiştir.”

29 Ekim günü hipodromda yapılan geçit töreninde yer alan General Eideman, yirmi dört Türkkuşu gencinin hep birlikte paraşütlerle atlayışını dikkatle izlerken, birden yerinden fırlamış ve avuçları patlarcasına alkışlamıştır. Ansızın fışkıran bir heyecanın bütün güzelliklerini taşıyan bir yüz ifadesi vardı. Türkkuşu’nun en sevinçli gününü acıklı ölümü ile karartan Eribe’nin mezarı başında ise General Eideman’ın bakışlarındaki elem, bir Türk’ün matemi kadar içtendi. General Eideman ve arkadaşları ertesi günkü şehit Eribe’nin cenaze törenine de katılmışlardır.

29 Ekim Cumhuriyet Balosuna da katılan Eideman, Atatürk ile tanışma fırsatı da bulmuştur. General Eideman ve refakatindeki on dört Sovyet havacısı THK ve Türkkuşu’nda inceleme gezileri yapmışlardır. Türk sportif havacılığı hakkında Sovyet eğitmenlerden de ayrıntılı bilgiler almıştır. General Eideman’ın Türkiye ziyareti ile iki ülke arasındaki havacılık alanında daha yakın ilişkiler kurulması sağlanmıştır.

THK BAŞKANI FUAT BULCA’NIN SOVYETLER BİRLİĞİ GEZİSİ

Türk Hava Kurumu Başkanı Fuat Bulca 15 Şubat 1937 tarihinde Sovyetler Birliğinin davetlisi olarak Moskova Merkez Aero Kulübüne bir ziyarette bulunmuştur. Bu ziyaret sırasında yanında bulunan gazeteci ve yazar Abidin Daver Bey bu gezinin notlarını tutmuştur. Bu notlarda Moskova Merkez Aero Kulübünün, sportif havacılık adına neler yapıldığını görebiliyoruz. Türkkuşunun kuruluşundan iki yıl sonra aynı amaçla çalışan iki kuruluşun çalışmalarını da karşılaştırma imkânına kavuşuyoruz.

Not: Hava tehlikesi ve korunma yolları adlı kitabı hediye etme nezaketini gösteren can dostum Can ÖZKAN’a teşekkür ederim.  

Mustafa KILIÇ

Sontayyareci@gmail.com

0536 273 62 62

 

Kaynak: www.kokpit.aero

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap