Havayolları yolcuyu zorla ucaktan indirebilir mi?

  • 30/04/2017 11:59

Fatih Yılmaz/Kokpit.aero

Havacılık sektöründe yıllardır uygulanan fazladan bilet satışı (overbook) uygulaması Nisan ayında Amerika’da yaşanan bir olayla bir anda en çok konuşulan konu haline geldi.

United Havayolları'nda, bilet iptallerine karşı uçak doluluğunu korumak için uygulanan ve overbook olarak bilinen çifte bilet satışı skandalla sonuçlandı. Uçakta fazlada 4 yolcu olduğunu söyleyen şirket görevlileri önce gönüllü olarak inmek isteyenlere 800 doar tazminat ödeneceğini duyurdu. Ancak kimse gönüllü olmadı, bunun üzerin havalimanı güvenlik görevlileri, polis nezaretinde eşine az rastlanır bir skandala imza attı. Gönüllü olmayan David Doa (yukarıdaki fotoğraf) isimli Vietnam asıllı Amerikalı bir doktor uçaktan karga tulumba sürüklenerek diğer yolcuların şaşkın bakışları altında darp edilerek zorla indirildi. Arbede sırasında kafasını koltuk kenarına vuran yolcu kısa süreli bilinç kaybı yaşadı, yüzü kanlar içinde kaldı.

United'ın 3411 sefer sayılı uçuşundaki bu şok olay diğer yolcular tarafından cep telefonuyla saniye saniye kaydedildi. Olayın sosyal medyada yayılmasından sonra havayoluna tepkiler çığ gibi arttı. United’ın özür dileyerek belki de sakinleştirebileceği kriz, havayolunun CEO’su Oscar Munoz’un “çalışanlarımızın arkasındayız” desteği ile daha da büyüdü. United’ın borsada işlem gören hisseleri 750 milyon dolar birden eridi. Bunun üzerin işin çok daha büyük noktalara varacağını öngören Oscar Munoz, sonunda özür diledi.

OVERBOOK YILLARDIR UYGULANAN BİR KURAL

United’ın sıradışı uygulamasıyla gündeme gelen overbook 140 ülkeden 260’dan fazla havayolunun üye olduğu Uluslararası Hava Taşımacıları Birliği’nin (IATA) de izin verdiği, sonradan rezervasyon ve bilet iptali ihtimaline karşı havayollarının kendisini güvenceye aldığı, şirketlerin boş koltukla uçup zarar etmemeleri için uygulanan bir kural. Havayolları zaman zaman bazı yolcularından biletleri olmasına rağmen uçmamaları, yani uçuş hakkından vazgeçmelerini talep ediyor. Yolculardan bazılarına uçuştan vazgeçmeleri için havayolu para teklif ediyor. Yolcu bir sonraki uçakla, yada başka bir gün gideceği yere uçuyor, yolcuya otelde konaklama sağlanıyor.

Fazla bilet satışını bütün şirketler yapıyor.Çünkü uçakta boş koltuk olması havayollarını ciddi zarar ettiriyor. Bu nedenle koltuk sayısından fazla satış yaparak havayolları gelmeyen yolculara karşı kendilerini bir nevi garanti altına almış oluyor. Yada o hatta ilgili bileti daha yüksek bir fiyata satarak havayolu kar ediyor. Havayolları fazladan bilet satarak aslında risk alıyor. Örneğin 300 kişilik bir uçakta ‘10 kişi bilet aldığı halde gelmez’ düşüncesiyle 310 bilet satılıyor. Eğer  gerçekten de 10 kişi gelmezse havayolu fazladan 10 bilet parası kazanıyor. Ancak plan tutmaz, yolcuların hepsi uçuşa yetişirse bu kez havayolu zarar ediyor. Zira fazla bilet satışı nedeniyle şirketler yolculara tazminat, bir sonraki uçuşta yer ayarlama, şehre dönüş, otel masrafları gibi maliyetlere katlanmak zorunda.

BİRÇOK YOLCU BU KONUDAN HABERSİZ

Ancak birçok yolcu bu kuraldan habersiz olduğu için özellikle yaz dönemlerinde İstanbul ve Antalya gibi yoğun havalimanlarında sık sık overbook sorunları yaşanıyor. Bayramlar, okulların kapanışı, hac-umre ve yılbaşı öncesi yoğunluğunda fazla bilet satışı yapıldığı için uygulamadan haberdar olmayan biletli yolcular uçağa binemedikleri zaman havalimanlarında arbedeye kadar varan tartışmalar vuku buluyor. Bu yüzden biletiniz olsa bile havalimanı şartlarını düşünerek en az iki saat önce terminale gidip, bilet-bagaj işlemlerinizi beklemeden yaptırmanız sizin lehinize olur. Zira fazla bilet satışı yüzünden en fazla mağdur olan yolcular havalimanına geç gidip, işlemlerini en son yaptıranlardan oluşuyor. Havayolunun yolcu sadakat programına üye olanlar ile first ve business class yolcuların overbook problemi yaşama ihtimalleri çok düşük.

OVERBOOK DURUMDA HAVAYOLUNUN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Fazla bilet satan havayolu uçağa binemeyen biletli yolcuların uçabildikleri ana kadar her türlü sorunlarıyla ilgilenmek zorunda. Yönerge kurallarına göre yolcu isterse bir sonraki sefere transfer edilir, özel yolcu salonlarında ağırlanır. Bir gün sonra uçmayı kabul ederse otelde konaklatılır, ücretsiz bilet ve seyahat çekleri verilir. Eğer uçağa binemeyen yolcu acelesi olmayan birisi ise overbook’a takılmak bazen onlar için çok daha tercih edilebilir bir yöntem oluyor zira hem tazminat kazanıyor hem de gideceği noktaya bir sonraki uçuşla varıyor.

Avrupa'da fazla bilet satışı nedeniyle Denied Boarding yani uçağa binemeyen yolcuların hakları 261/2004 sayılı Tüzükle güvence altına alınmıştır.Kural, yolcunun AB içindeki herhangi bir havalimanından kalkışı ve yine birlik üyesi herhangi bir ülkedeki havalimanına varışını kapsıyor. Havayolları, bu kurala göre uçaktan gönüllü olarak inmeyi kabul eden yolculara kısa mesafeli uçuşlar için en aza 250, uzun menzilli uçuşlar içinse en az 600 Euro tazminat ödemek durumunda. Eğer havayolu şirketi, kısa mesafeli uçuşlar için en fazla 3 saat içinde, uzun menzilli uçuşlar için de 4 saat içinde farklı bir alternatif sunarsa tazminat miktarı % 50 oranında düşüyor.

BU KONUDA EN KÖTÜ KARNE AMERİKALI ŞİRKETLERİN

Sadece İngiltere’de yılda 50 bin yolcu fazla bilet satışı yüzünden uçamıyor. Uçakla seyahatin en yaygın olduğu ABD’deki havayollarının overbook konusunda karnesi ise çok daha kötü. Örneğin ucuz havayolu Southwest ve bir başka büyük havayolu American Airlines bu konuda başı çekiyor. Southwest Airlines’ın her 100 bin yolcusundan 10’u gönüllü olmadığı halde uçaktan indiriliyor.

Amerika’da her yıl yüzbinlerce yolcu fazla bilet satışı yüzünden uçuş saatini ve gününü değiştiriyor veya kendisine teklif edilen tazminatı kabul ediyor. 2016 yılında bu ülkede her 100 bin yolcudan 6’sı uçaktan zorla indirilmiş.

ABD’DE FAZLA BİLET SATIŞI

 

Havayolu

Uçuşunu gönüllü değiştiren

Zorla indirilen

Taşıdığı toplam yolcu

10.000 yolcuda uçaktan zorla indirme oranı

1

HAWAIIAN AIRLINES

326

49

10,824,495

0.05

2

DELTA AIR LINES

129,825

1,238

129,281,098

0.1

3

VIRGIN AMERICA

2,375

94

7,945,329

0.12

4

ALASKA AIRLINES

6,806

931

23,390,900

0.4

5

UNITED AIRLINES

62,895

3,765

86,836,527

0.43

6

SPIRIT AIRLINES

10,444

1,117

19,418,650

0.58

7

FRONTIER AIRLINES

2,096

851

14,666,332

0.58

8

AMERICAN AIRLINES

54,259

8,312

130,894,653

0.64

9

JETBLUE AIRWAYS

1,705

3,176

34,710,003

0.92

10

SKYWEST AIRLINES

41,476

2,935

29,986,918

0.98

11

SOUTHWEST AIRLINES

88,628

14,979

150,655,354

0.99

12

EXPRESSJET AIRLINES

33,590

3,182

21,139,038

1.51

Kaynak: ABD Ulaştırma Bakanlığı

YAZARLAR