Suriye Havayolları, A340 uçağını nasıl aldı?

  • 22/10/2017 22:37

Suriye’de 6 yıldır devam eden iç savaş ülkede havayollarının operasyonlarını da olumsuz etkiledi. 2012'de Suriye'ye yönelik yaptırımların uygulanması ile Suriye’nin milli havayolu Syrian Air’in yeni uçak alımı engellendi, AB ülkelerine uçuşları durduruldu.Stijn Mitzer ve Joost Oliemans imzasıyla pioenkop.blogspot.de sitesinde yer alan bir makalede Suriye Havayolları’nın içinde bulunduğu durum ve Şam'a İran üzerinden gelen bir adet Airbus A340 uçağının hikayesi ayrıntılı bir şekilde anlatıldı.

SyrianAir'in ambargo nedeniyle Airbus ve Boeing uçaklarının yerine Rusya yapımı Tu-204 ya da Il-96 gibi uçaklardan alması bekleniyordu ancak böyle bir satın alma gerçekleşmedi. Bir yandan Batı’nın uyguladığı ambargo, bir yandan yedek parça sıkıntısı Syrian Air’in filosunun günden güne erimesine neden oldu. Havayolunun elinde sadece iki adet A320 uçağı kaldı ve bu uçakları Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Cezayir, Mısır, Bahreyn, Ürdün, Katar, Irak, Sudan, İran ve Rusya uçuşlarında kullanmaya başladı. Syrian Air, A320 ve T-124 uçaklarıyla birçoğu düzenli olmasa da bu hatlarda uçuşlarını sürdürmeye devam etti.

MAHAN AİR UÇAĞI NELER TAŞIMIŞ NELER

Syrian Air’in en sıkıntılı döneminde imdadına İran yetişti. Tahran merkezli Mahan Air, wet-leased yöntemiyle bir adet A300-600R uçağını kiraladı ve Ağustos 2016 yılında bu uçak operasyonlara başladı. Günümüz standartlarına göre nispeten eskimiş bir uçak olmasına rağmen, A300, daha küçük olan A320'den çok daha fazla yolcu taşırken daha uzun mesafelerde uçma kapasitesine sahipti. EP-MNM tescilli A300’ün sadece ticari uçuşlarda A320'lerin yerini almakla kalmayıp aynı zamanda Irak'tan Şam'a düzenli olarak Şii savaşcıları taşıdığı ileri sürüldü. A300, 2017 yılının Mart ayında tekrar Mahan Air’e döndü.

Mahan Air, İran'ın bayrak taşıyıcısı İran Air’in ardından ülkenin ikinci büyük havayolu şirketiydi ve Orta Doğu, Asya ve Avrupa'daki uçuş noktalarına ağırlıklı Airbus yolcu uçaklarıyla oluşan bir filoyla operasyon yapıyordu.

Bununla birlikte, Asya ve Avrupa'daki destinasyonlara sefer yapmaktan başka Mahan Air’in Suriye iç savaşında aktif rol oynadığı ileri sürülüyor, Şii savaşçıları ve teçhizatlarını İran ve Irak'tan Suriye'ye taşıdığı,  Mahan Air’in Yemen’deki İran yanlısı Husi’lere silah taşınmasına da aracılık ettiği ileri sürülüyordu. Bu durumdan rahatsız olan ABD hükümeti, Mahan Air’i kara listeye alırken, AB ülkelerine de yaptırım uygulamaları konusunda baskı yapıyordu. Ancak AB ülkelerinden şu ana kadar Mahan Air’e herhangi bir yasak getirilmedi. İran Devrim Muhafızları’nın Ortadoğu’daki uzun kolu olarak adlandırılan Mahan Air’in Avrupa şehirlerine uçuşu devam ediyor.

Mahan Air tarafından Suriye Havayolları'na kiralanan A300, 6 ay hizmet verdi.

AİRBUS A300 GEÇİCİ BİR ÇÖZÜM OLDU

Mahan Air’den kiralanan A300, Suriye Havayolları’nın sorunlarına sadece geçici bir çözümdü ve bu Suriye’nin İran’dan kiraladığı ilk uçak değildi. Daha önce, Suriye Hava Kuvvetleri, İran'ın Devrim Muhafızları'nın kargo havayolu şirketi olan Pouya Air'den bir adet Ilyushin Il-76 kiralamıştı.

Geniş gövdeli A340 tipi bir uçağın kiralanması havayolunun nefes almasını sağlayabilirdi. Bu tipte bir uçak İran, Çad ve Kazakistan’da arandı. Kiralanacak uçağın yedek parçasına kolaylıkla ulaşılabilecek, dost ülkeler aracılığıyla satın alınabilecek konumda olması önemliydi. Bu konuda kapısı çalınabilecek en güvenilir ülke yine İran’dı. Plan şöyle hazırlandı. Büyük gövdeli uçak için önce Kazakistan, Tacikistan gibi ülkelerdeki küçük havayolları kullanılacaktı, bu şirketlerin alacağı uçak daha sonradan İran Air bünyesine katılacaktı. 1978 yılında İran Şahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi’nin Boeing 707 tipi uçağının yerine başkanlık uçağı olarak alınan A340 tipi uçakta da aynı yöntem izlenmişti. Uçak için Tacikistan merkezli Asian Express Airline sipariş verdi ancak A340 bu havayolunun filosuna hiç katılmadı, ardından İran’ın başkanlık uçağı oluverdi. EP-AJA ismiyle tescilli bu uçak halen İran hükümeti adına operasyon yapan Meraj Air’in filosunda bulunuyor.

Daha önce başkanlık uçağı olarak kullanılan EP-AJA, Meraj Air'de hükümet adına operasyon yapıyor.

A340-300’ÜN MİAMİ-ALMATI-TAHRAN-ŞAM YOLCULUĞU

13 Nisan 2016'da, ABD tescilli N322AK Airbus A340-300, Kazakistan'ın Almatı Uluslararası Havalimanı'na indi. Orlando Sanford Uluslararası Havaalanı'ndaki hangara kaldırılmadan önce bu uçak Cathay Pacific ve SriLanka Airlines tarafından kullanılmıştı. 16 yaşındaki uçak 2015 yılında SriLanka Airlines tarafından emekli edilmişti. O tarihten bu yana alıcısını bekleyen A340’ın yeni sahibi Kazakistan merkezli filosunda 8 adet Fokker100 bulunan Bek Air olmuştu. Çok küçük bir şirketin Kazakistan’da iç hat uçuşlarında kullanmak için bir anda büyük gövdeli A340 gibi bir yolcu uçağını alması kafalarda soru işaretine neden oldu.

N322AK ismiyle tescilli Airbus A340,13 Nisan 2016'da Amerika'dan Almatı Havalimanı'na geldi.

KAZAK HAVAYOLU BEK AİR ARACI OLARAK KULLANILDI

Kısa sürede uçağın asıl alıcısının Bek Air değil İran Air olduğu anlaşıldı. ABD’den uçağın İran’a getirilmesi mümkün olmadığından plan devreye girmiş ve Kazakistan ara üs olarak kullanılmıştı. Kazakistan Sivil Havacılık Komitesi, bayrak taşıycısı olmayan Bek Air’in Kazak yasaları uyarınca A340 gibi büyük uçaklar ile operasyon yapamayacağını belirterek uçak için ruhsat vermeyi reddetti. Eylül 2016’ya kadar Kazakistan’da kalan uçak için bu kez devreye İran asıllı İngiliz vatandaşı Melad Herfeh girdi. Uçağı Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Zak Aviation FZE isimli şirketin aldığını gösteren belgeleri ibraz etti ve20 Eylül 2016’da A340 UP-A4001 adını olarak Kazakistan adına tescil edildi.

ÖNCE ÇAD SONRA SURİYE ADINA TESCİL EDİLDİ

Uçağın hizmete girmeden önce Ermenistan’ın başkenti Erivan’da son kontrollerinin yapılacağı gerekçesiyle Kazakistan otoritelerinden uçuş izni alındı ancak A340 8 Ekim tarihinde Ermenistan yerine Tahran’a indi ve hangara çekildi. Bu süre zarfından A340, Kazakistan havacılık sicilinden çıkarıldı ve Afrika ülkesi Çad’da faaliyet gösteren AirInter adına kaydettirildi ve TT-WAG ismini aldı.

10 Şubat 2017’de Tahran’dan kalkan TT-WAG, Şam’a indi ve burada ismi YK-AZA olarak değiştirildi.

OLYMPİC AİRLİNES’IN İKİ A340 UÇAĞI İÇİNDE BENZER YÖNTEM

Yunanistan’ın iflas eden Olympic  Airlines’ın 8 yıldır hangarda duran iki adet A340 uçağı için de benzer yöntem izlendi. Bek Air’de uçağın kayıt edilmesiyle yaşanan sıkıntı gözönünde bulundurularak Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Bright Horizon FZE şirketi kullanıldı ve her iki A340 da 30 Aralık 2016'da UP-A4002 ve UP-A4003 olarak tescil edildi.

İflas eden Yunan Olmpic Airlines'ın iki A340'ı da aracı şirketler tarafından İran'a getirildi.

KAZAKİSTAN SİVİL HAVACILIK ESKİ BAŞKANVEKİLİ BAŞ AKTÖR

İlk A340'ın (UP-A4001) aksine, UP-A4002 ve UP-A4003 Kazakistan Cumhuriyeti vatandaşı olan ve mesleği kahya olark görünen Kairat Temirgalievich Sarinov tarafından tescillendi. Sarinov ile ilgili yapılan araştırmalar, bu şahsın Sivil Havacılık Komitesi'nin eski Başkan Vekili Talgat Kasenov için çalıştığını ortaya çıkardı. Ocak 2016’da Kasenov, bu göreve atandıktan iki ay sonra rüşvet aldığını kabul etti ve istifaya zorlandı.

Sivil Havacılık Komitesi Başkan Vekilliği görevini kaybetmesine rağmen, Talgat Kasenov'un teşkilatta hala etkili olduğu, uçakların İran’a transferinde önemli rol oynadığı belirtiliyor.

ATİNA’DAN KALKAN İKİ A340 ALMATI YERİNE NASIL TAHRAN’A İNDİ?

UP-A4002 ve UP-A4003 tescilli iki A340 sırasıyla 14 ve 15 Şubat’tan Atina’dan kalktı, uçuş planından uçakların Almatı ve  Astana’ya ineceği belirtiliyordu ancak her iki uçakta şaşırtıcı olmayan bir şekilde Hazar Denizi üzerinde rotayı değiştererek Tahran’a indi. UP-A4003, Mahan Air tarafından tescil edilirken, UP-A4002 de hala İran’da bulunuyor. Bu uçakların ilerlemiş yaşına ve yüksek yakıt tüketimine rağmen Suriye ve İranlı havayolları için çok cazip olduğu kaydediliyor. Olimpic Airlines’dan gelen her iki uçakta A340-300 model ve CFM 56-5C4 motorlara sahip. Suriye Havayolları’nda kullanılan UP-A4001 de A340-300 model ancak motorları CFM 56-5C3.

Yasadışı şekilde Suriye Havayolları’nın filosuna giren 'YK-AZA', ilk uçuşunu 12 Nisan 2017'de Ulaştırma Bakanı Ali Hammoud ve hükümet yetkililerinin de katılımıyla Dubai'ye gerçekleştirdi.

KAZAKİSTAN HÜKÜMETİ SORUŞTURMA BAŞLATTI

İran ve Suriye’ye yasadışı yollarla giden üç adet A340 tipi uçaklar ile ilgili Kazakistan Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu tarafından soruşturma başlatıldı. Kazakistan Sivil Havacılık Komitesi'nden yetkililerin bu ayrıntılı plana ne ölçüde dahil oldukları bilinmese de Astana'daki ABD büyükelçiliği aracılığı ile duyulan rahatsızlık hükümete iletildi. Bu arada, soruşturmalar, üç A340 uçağında kayıt, kayıt silme ve incelemelerinde  neredeyse her kuralın ya büyük çapta ihlal edildiğini ya da tamamen göz ardı edildiğini doğruladı.

Suriye Havayolları'nın Airbus A340 uçağında 275 ekonomi sınıfı, 25 business olmak üzere toplam 300 koltuk var. Business class kabin dahil koltukların arkasında ekran bulunmuyor.

YAZARLAR

  • Fatih Yılmaz

    ABD hükümeti uçaklarda açık bulabilmek için özel ekip kurdu