Tank avcısı A-10!

  • 05/11/2014 15:08

İkinci Dünya Savaşı’nın efsanelerinden P-47 Thunderbolt’un izinden giden A-10’un tasarımı 1970’lerde yapıldı. Amaç, Avrupa’ya yayılacak Sovyet tank gücünün havadan yok edilmesiydi. Fairchild Republic şirketinin tasarımı A-10 çok alçaktan yavaş uçabilecek, geniş kanatları ile keskin dönüşleri rahatlıkla yapabilecek bir uçaktı.

A-10’un ana silahı, burnundaki 30 mililetrelik makineli topu ve kanatlarında taşıdığı bomba ile güdümlü füzelerdi. Uçak alçaktan uçacağı için yerden yapılan atışlarda pilotun zarar görmemesi için kokpit 3,8 milimetre kalınlığında zırhla kaplanmıştı. Titanyumdan imal edilen zırh ne kadar güçlü olduğunu Birinci ve İkinci Körfez Savaşı yıllarında açıkça ortaya koymuştu. Bu zırh kokpitin yanı sıra yakıt tanklarında da yer alıyordu.

NASIL BAŞLADI

Özellikle Vietnam Savaşı’nda yakın hava desteği için çok değişik tipte farklı uçaklar kullanılıyordu. F-100, F-104, F-4 gibi uçaklardan hava kuvvetleri yeterli verim alamamıştı.

Savaşın ardından tüm Vietnam deneyimleri ortaya konuldu. Gelişen teknolojilerle birlikte ağır silah yükünü taşıyabilecek bir uçak tasarımı için düğmeye basıldı. ABD’nin her zaman yaptığı gibi iki büyük imalatçıya prototip geliştirme için fon verilerek rekabet ortamı oluşturuldu.

Bu ihaleye Northrop Grumman YA-9, Fairchild Republic şirketi de YA-10 ile katıldı. Uzun süren araştırmaların ardından iki uçaktan YA-10 seçildi. Amerikan Hava Kuvvetleri için toplam 715 adetlik uçak sipariş verildi.

Tek kişilik olan A modeli 10 Mayıs 1972'de, iki kişilik eğitim amaçlı olan B modeli de Mayıs 1974'de ilk uçuşunu gerçekleştirdi. İlk servis A-10 uçağı Eylül 1975'de Arizona/Davis-Monthan Hava Üssü'nde göreve başladı. İmalat Mart 1984'te sonlandı. 1978'de FAC (İleri Hava Kontrolü) için bazı A-10 uçakları OA-10 standardına getirildi. Makinalı top kaldı ancak hedef için beyaz dumanlı roketler ve daha sonra da lazer işaretleyiciler takıldı. A-10 ile OA-10 arasındaki temel fark OA-10'un kendini hava tehdidine karşı korumak için kısa menzilli AIM-9 Sidewinder havadan-havaya füze taşıyabilmesidir.

 

HANGİ MODELLERİ VAR

A-10'un A, B ve C versiyonları vardır. B modeli eğitim versiyonudur ve az sayıda (30) üretilmiştir. Modernizasyon sonrası ortaya çıkan C modeli ilk uçuşunu 20 Şubat 2005'de gerçekleştirmiştir. A-10C geliştirilmiş nişan alma teknolojileri sayesinde JDAM (Müşterek Doğrudan Taarruz Mühimmatı) ve rüzgar etkisi düzeltilmiş mühimmat dağıtıcılar gibi önceki versiyonlarda bulunmayan akıllı silah sistemlerini kullanma yeteneğine sahiptir.

Datalink ve glass (dijital) kokpite sahip olan A-10C geliştirilen yetenekleri sayesinde hem her türlü hava koşulunda daha etkin silah donanımı ile yakın hava desteği (CAS) görevlerinde daha etkin olabilecek, hem de daha değerli hedeflerin vurulmasında görev yapabilmekte.

En güncel modernizasyon paketini oluşturan Hassas Angajman Programı Aralık 2006'da Arizona Davis-Monthan Hava Kuvvetleri Üssü’nde tanıtılmıştır. Bu program dahilinde sensörlerin tam entegrasyonu, veri bağlantısı ve hedefleme podu başta olmak üzere, birçok geliştirmeye tabi tutulacak olan yeni nesil A-10'lar, bu çalışmaların sonucunda, daha yüksek irtifalardan ve daha uzun menzilden taarruz yapabilecek alt yapıya kavuştu.

Program çerçevesinde uçağın kokpiti de iki adet yeni çok-fonksiyonlu renkli gösterge ve yeni bir HOTAS arayüzünün sisteme eklendi. Bu yenilikler pilotun durumsal farkındalığını ve görev performansını arttırıyor.

ÇİFT MOTORLU

A-10, iki adet General Electric TF34-GE-100 turbofan motoru taşımakta. Bu motorların her biri 9.565 libre gücünde. Motorlar gövde üstündedir ve birbirinden ayrılmıştır. Böylece yerden gelebilecek saldırılarda hasar görmemesi amaçlanmıştır. Motorlardan birisi isabet alsa dahi diğer motor göreve devam edebilir.

Motor sesi çok değişiktir, hafif bir ıslık sesini andırır. Bu da uçağın saldırı anında erken fark edilmemesini sağlar. Motorlar düşük sıcaklık yaydıklarından Stinger gibi yerden atılan ısıya duyarlı füzelerin takibini zorlaştırır. Uçağın radar izi oldukça yüksektir, radar emici malzeme kullanılmamıştır.

GATLİNG TOPU

Aslında uçakta kullanılan 30 milimetrelik top, alım ihalesinde geliştirilmeye başlandı. General Electric tasarımı olan topun amacı, tank zırhlarını delebilmekti. Soğuk Savaş yıllarında özel geliştirilen mermiler, T-62 tanklarının zırhlarını delebilecek özelliğe sahip olarak tasarlanmıştı. Tasarımın ardından yapılan atış testlerinde 30 mm'lik GAU-8/A Gatling Makinalı Topun ne kadar başarılı olduğu ortaya çıktı.

Makinalı top, 7 namluludur ve 0.43 kg-0.75 kg ağırlığında 1.350 adet mermi kullanır. 6500 metreden tank imhası yapabilir, pilotun seçimine göre dakikada 2100-4200 mermi atabilir.

Gatling topunda seyreltilmiş uranyumlu mermiler kullanılır, mermi çekirdeklerinin içinde seyreltilmiş radyasyonlu uranyum çubuklar bulunmaktadır. Bu uranyum çubuklar merminin ateşlenmesi ile ısınarak kimyasal ve atomik bir reaksiyona girer. Hedefi vuran mermi bir bomba etkisi yaparak patlar. Dakikada 3900 mermi havadan yağan bomba yağmuru gibidir.

Sadece topun ağırlığı yaklaşık 280 kilogram. Mermi ve diğer ekipmanla birlikte toplam ağırlık 1829 kilograma ulaşıyor. Namludan başlayıp geriye doğru silahın uzunluğu ise 5 metre 93 santimetre. Bir dönem A-10'ların yerini alması planlanan F-16 uçakları bu iş için planlanmıştı. Ancak Hava Kuvvetleri'nin isteği uçakta 30 milimetrelik topun kullanılmasıydı. O dönem uçağın tasarımcısı olan General Dynamics mühendisleri yaptıkları hesaplamalarda F-16'nın bu topu taşıyamacağına dikkat çektiler. Projenin iptal edilmesinde en önemli nedenlerden biri de 30 milimetrelik topun eksikliği oldu.

Bir çok havacı, 1970 ve 80'li yıllarda efsane olan bu fotoğrafı hatırlayacaktır. Wolksvagen kamlumbağa ile Gatling topunun yan yana... Toplam ağırlığı 1829 kilogram olan topun uzunluğu ise 5 metre 93 santimetre!

DİĞER SİLAHLAR

Uçak, dahili top cephanesi ve 11 adet harici silah istasyonunda azami 16.000 libre (7.260 kg), tam dahili yakıtla 12.000 libre azami harici silah yükü taşıyabilmektedir. Uçakta kullanılan diğer mühimmatlar; AGM-65 Maverick, AIM-9L Sidewinder (Sadece OA-10 modelinde), GBU-10 Paveway II, GBU-12 Paveway II, GBU-16 Paveway II ve GBU-24 Paveway III Lazer güdümlü bombalar, Mk-20 Rockeye, BLU-1, BLU-27/B Rockeye II, BL-755, CBU-52/58/71/87/89/97 Demet bombaları, Mk-82/83/84 Genel maksat bombaları, Mk-77 Yangın bombası (Napalm), JDAM (Sadece A-10C modelinde), CBU-105 WCMD (Sadece A-10C modelinde), LAU-68 Hydra 70 mm (2.76 inç) ve 127 mm (5.0 inç) Roket podları taşıyabilmektedir. A-10 ayrıca ALQ-131 elektronik önlem (ECM) podu ve LITENING AT/Sniper XR hedefleme podları (Sadece A-10C modelinde) da taşıyabilmektedir. NVIS (Gece Görüş Sistemi) de Thunderbolt'un sahip olduğu sistemlerden biridir. Bu sistemle uçaklar gece karanlığında da yer hedeflerine saldırı düzenleyebilmektedir.

HANGİ SAVAŞLARDA UÇTU?

A-10, I. Körfez, Kosova, Afganistan ve II. Körfez Savaşlarında görev yapmıştır. En büyük başarısı deniz seviyesindeki düz arazide gerçekleşen 1. Körfez Savaşı’dır. Uçağın üretim amaçlarına uygunluk gösteren bir coğrafya olan Irak'ta 144 adet A-10 uçağı toplam 8.100 sorti yaptı. Yüzde 95.7 göreve hazırlık oranıyla bu filo, tüm savaşta harcanan AGM-65 Maverick'lerin yüzde 90'ını ateşledi. Hedefleri arasında; zırhlı araçlar, personel taşıyıcılar, ikmal konvoyları, Scud lançerleri yer aldı. A-10'lar 987 Irak tankını, 1.200 topçu bataryasını, 9 SAM lançerini, 96 radar istasyonunu ve 2.000 kadar kamyon & taşıyıcı vs aracı tahrip ettiler. Ayrıca Kuveyt sınırında iki adet Mi serisi Irak helikopteri 30 mm Gatling topu ile düşürüldü.

Birinci Körfez Savaşında bir A-10 sağ motoruna 45 adet, sol motoruna ise 20 adet 20 mm lik uçak savar mermisi isabet etmesine rağmen, patlamış iniş takımlarıyla üssüne dönebilmiş ve sorunsuz bir iniş gerçekleştirmiştir.

TÜRKİYE A-10 ALMAK İSTEDİ

Savaşın ardından ABD Hava Kuvvetleri bazı A-10 uçaklarını F-16’nın yeni nesil modeli olacak A-16 ile değiştirmek istedi. Bazı A-10’lar bu nedenle envanter dışına çıkacaktı. Bu uçaklardan 40-50 adetinin Türkiye’ye verilmesi planlandı. Ancak önerilen uçaklar, A-10’un ilk modeli olan ‘A’ serisiydi.

Türk tarafının yaptığı incelemeler sonunda bu uçakların yaş ve açık depolama sonucu kullanılabilir hale getirilebilmesinin zor ve pahalı olduğu ve standartların dışında (30 mm makinalı top, motorlar) parçalarının olması gerekçesiyle teklif kabul görmedi. Teklifin kabulü durumunda hizmet ömrünü yarılamış 2 filoluk bir kuvvet için ülkemizde büyük bir altyapı yatırımı yapılması gerekecekti. Ayrıca, uçakların Hava Kuvvetlerinde mi yoksa Kara Kuvvetlerinde mi görev yapacağı tartışması da yaşanmıştı.

Yakın Hava Desteği uçağının önemini iyi kavrayan ABD Hava Kuvvetlerini, A-10'ların yerine F-16'ları zırhlı hedeflere saldırı ve yakın hava desteği öncelik alınarak modernize edip "A-16" adıyla göreve katmayı planlıyordu. Fakat 1990'ların ikinci yarısında gövde altında 30 mm Gatling toplu F-16 uçaklarıyla yapılan denemelerde problemlerle karşılaşıldı. F-16'nın serbest uçuşlu bomba atışında isabet yüzdesi A-10'dan daha yüksekti fakat yakın hava desteği için yapması gereken düşük irtifa/düşük hızda manevraların uçağın kritik aksamında yüksek oranda yıpranma yaptığı belirlendi. Böylece bu plandan vazgeçildi ve A-10'un modernize edilmesi kararlaştırıldı. Modernizasyon sonucu bu uçakların 2040'a kadar hizmette kalması planlandı. Modernize edilmeyen uçakların Güney Kore, Japonya, Suudi Arabistan gibi müttefik devletlere yardım kapsamında transferi düşünüldü fakat bu ülkeler saldırı helikopteri tedarikini tercih ettiler.

A-10'un tek kullanıcısı ABD Hava Kuvvetleri’dir. Halen 350’ye yakın uçak envanterde gözüküyor.

EMEKLİ EDİLECEK Mİ?

Geçtiğimiz aylarda Amerikan Hava Kuvvetleri’nin bütçesindeki kesintiler nedeniyle A-10’larla ilgili bir emeklilik planı oluşturuldu. Amaç, F-35’lerin A-10’ların hızla yerini almasıydı. Ancak bu konuda planmalar oluşturulan farklı yaklaşımlar nedeniyle tam olarak gerçekleşmedi. Halen uçağın 2028’e kadar görev yapması planlanıyor.

TEKNİK ÖZELLİKLER

Uzunluk : 16.26 m (53.33 ft)

Kanat Genişliği : 17.53 m (57.50 ft)

Yükseklik : 4.47 m (14.67 ft)

Kanat alanı: 47.02 m2 (506 ft2)

Ağırlık Doneleri

Boş Ağırlık : 9.183 kg (20.246 lb)

Azami Kalkış Ağırlığı : 23.585 kg (52.000 lb)

Yakıt Kapasitesi : Dahili : 4.885 kg (10.700 lb), Harici : 3 x 600 galon (2.270 lt) yakıt tankı

Azami Faydalı Yük : 7.260 kg (16.000 lb)

Güç Kaynağı

Motor : 2 x General Electric TF-34-GE-100 turbofan

Motor Gücü : 2 x 9.565 lbf (40.32 kN)

Performans

Azami Hız : 705 km/s (440 mph) (Deniz seviyesinde)

Seyrüsefer Hızı : 555 km/s (345 mph) (Deniz seviyesinde)

Servis Tavanı : 41.200 ft (12.550 m)

Tırmanma Hızı : 6.000 ft (1.800 m) / dakika

Menzil : Azami yakıt ile 3.950 km (2.130 nm), Tipik yükleme ile 2.000 km (1.080 nm)

G Limiti : + 5.5