Türk Hava Yolları’nın ‘hayalet’ F-28’i!

  • Son Güncelleme: 20/11/18 22:25:57
  • 5

Türk Hava Yolları’na teslim edildiği ‘iddia’ edilen uçaklardan biri de, üzerinde THY yazısı ve Türk bayrağı olan bir F-28’dir. Hatta birçok yayında bu uçak THY’ye teslim edilmiş gibi gösterilir. Türk havacılık tarihiyle ilgili bir çok araştırmaya imza atan, THY uçak filo tarihçesiyle ilgili 3 bölümlük kitap çalışmasının birinci bölümünü önümüzdeki günlerde yayınlayacak Firuz Altıngöz, hayalet (!) F-28’in sırrına ulaştı…

Havacılık tarihimizde yaşanan, arşivlerde ve kayıtlarda yer almayıp karanlıkta kalmış öyle çok konu var ki tarihçilerimiz bunları aydınlatarak bilinmeyenleri ortaya çıkartmak için yıllardır iğneyle kuyu kazarcasına ciddi çalışma ve araştırma yapmaktalar…

Bu konular arasındaki en dikkat çekici olay; Boeing’in 1970 yılında THY için imal ettiği ancak nasıl ve ne şekilde sipariş edildikleri bilinmeyen Boeing 727 uçaklarıdır. Boeing’in Renton fabrikasında iki yıl yatan Türk tesciline sahip bu uçakların hikâyesine araştırmacı-yazar Firuz Altıngöz, 2012 yılındaki “YIL 1972... TESLİM ALINMAYAN HAYALET UÇAKLAR!” başlıklı yazısında yer vererek TÜRK HAVA YOLLARI RETRO CAFE’de paylaşmıştı:

https://www.facebook.com/pg/TurkHavaYollariRetroCafe/photos/?tab=album&album_id=280179888770257

Firuz Altıngöz’ün, ‘Hayalet Uçaklar’ başlıklı yazılarında yer verdiği bilinmeyen bir diğer ilgi çekici konu da; fotoğrafını paylaşarak 2014 yılında gündeme gelen, üzerinde Türk bayrağı ile THY imajı bulunan, Türkiye’ye hiç gelmemiş ve de THY’de uçmamış akıbeti meçhul bir F-28 uçağının varlığı…

İşte Firuz Altıngöz’ün kaleminden bir dönem THY’ye teklif edilen F-28’in hikayesi…

Firuz ALTINGÖZ

Araştırmacı - Yazar

Bu uçak üzerinde sürdürdüğüm araştırmalarım sırasında uçağın Türkiye bağlantısıyla ilgili nihai bilgiye ulaştım. Türkiye’deki resmi kayıtlarda ve havacılık arşivlerinde uçağa ait herhangi bir bulguya rastlayamadığı için çalışmasını derinleştirerek yurtdışındaki araştırmacılarla temasa geçtim. Fokker Aircraft mühendislerinden araştırmacı-yazar Jan F. Homma vasıtasıyla uçağın ‘logbook’ olarak adlandırılan fabrika kayıtlarına ulaştım.

Bununla birlikte bazı yabancı havacılık tarihçilerinin arşiv kayıtlarında ve internet üzerindeki uluslararası havacılık sayfalarında, THY filosunda hizmet vermiş F-28 uçakları arasında gösterilen ve THY ile bağlantısı olduğu öne sürülen ancak Türkiye’deki tarihçiler arasında kafa karışıklığı yaratan cn 11059 (?) fabrika numaralı TC-JAS uçağı konusu da bu araştırmalar sırasında aydınlığa kavuşmuş oldu.

Konuya girmeden önce, adı 1970’li yıllardaki üzücü kazalarla belleklerimize kazınan F-28 uçaklarının THY filosundaki geçmişine şöyle bir göz atalım.

TÜRK HAVA YOLLARINDA FOKKER F–28 UÇAKLARI

1972 yılının Aralık ayında dönemin Başbakanı Ferit Melen’in önerisiyle sürpriz bir kararla sipariş edilen beş F-28 uçağının birincisi olan cn 11057 (PH-ZBA) TC-JAO tescilli “VAN” uçağı 13 Ocak 1973’de, ikinci ve üçüncü uçaklar cn 11058 (PH-ZBB) TC-JAP “BURSA” ile cn 11060 (PH-ZBC) TC-JAR “SİVAS” 22 Mart 1973’de, kalan son iki uçaktan cn 11070 (PH-EXP) TC-JAS “SAMSUN” 10 Temmuz 1973, son uçak cn 11071 (PH-EXR) TC-JAT “TRABZON” ise 6 Ağustos 1973’de teslim alınarak THY filosuna katılmışlardı.

PH–EXS / THY (cn 11072) ve TEKLİF EDİLEN DİĞER UÇAKLAR

THY’nin kendi malı olan bu uçaklar dışında, 1973 yılı yaz sezonunda filosunda kısa dönem kiralık olarak görev yapan TC-JAZ tescilli bir F-28’i daha oldu. TC-JAT uçağının 6 Ağustos 1973’deki teslimatı sonrası 8 Ağustos 1973’de Fokker-VFW BV’a geri dönen kiralık TC-JAZ’dan kısa bir süre sonra Fokker Türk Hava Yolları’na ikinci bir kiralık uçak daha teklif etmişti.

Bu uçak Fokker Aircraft’a ait cn 11072 fabrika numarasıyla 1973 Ağustos’unda imalatı biten PH-EXS Hollanda tesciline kayıtlı, teslime hazır bir uçaktı. Fokker Aircraft bu uçağı THY yazısı ve Türk bayrağı ile boyayarak THY’na önerdi.

THY bu teklife önce sıcak bakmış olsa da kendi siparişi olan uçakların teslimatlarının tamamlanmış olması nedeniyle sonradan bu uçağın gereksiz olacağı düşünülerek PH-EXS tescilli uçağın kiralanmasından vazgeçilmiş ve sözleşmesi 6 Ekim 1973 tarihinde iptal olmuştur. Kapak fotoğrafında, Fokker Aircraft’ın fabrika park sahasında görülmekte olan uçak, PH-EXS Hollanda tesciline kayıtlı cn 11072 fabrika numaralı Mark1000 tipindeki bahse konu F-28 uçağıdır.

ÜZERİNDE TÜRK BAYRAĞI VAR AMA TESLİM EDİLMEDİ

Üzerinde kısmi THY imajı ve Türk bayrağı bulunan F-28, sözleşme iptali üzerine Türkiye’ye gelmedi ve THY filosunda hiç uçmadı. İlk uçuşunu 17 Ağustos 1973’de yapan PH-EXS tescilli F-28’e THY teklifinden sonra uzun süre alıcı çıkmadı ve fabrika park sahasında iki yıla yakın yattı.

Fokker Aircraft, kiralık PH-EXS uçak teklifinden sonra THY’nin peşini bırakmadı. 1973 yılı sonlarına doğru, teslim edilen beş F-28 uçağına ilave olarak iki uçak daha satmak istedi ancak THY bu teklife sıcak bakmadı. Bu iki uçakla ilgili 23 Kasım 1973’de basında; “THY iç hatlarda kullanmak üzere yeniden 2 adet F-28 uçağı almıştır. Avrupa Yatırım Bankasından sağlanan kredi ile uçakların bedeli ödenmiştir.” (Milliyet Gazetesi, 23.11.73) şeklinde bir haber çıkmış olsa da böyle bir sipariş hiçbir zaman söz konusu olmadı.

TC–JAZ (cn 11032 / PH–EXB)

THY’nin 1973 yılı içinde kısa dönem kiralamayla filosunda bulundurduğu TC-JAZ tescilli uçağın da dahil olduğu kendi mülkü TC-JAO, JAP, JAR, JAS, JAT uçakları ile birlikte, filosunda toplam altı F-28 uçağı görev yaptı. THY 1973 yılı içinde, sipariş edilen uçakların belirlenen sürelerde teslim alacağını dikkate alarak F-28’lerin tamamını 1973 yılı takvimindeki uçuş planına dâhil etmişti. Ancak sonradan evdeki hesap çarşıya uymadı ve teslim edilecek beş uçağın kalan son iki tanesi, TC-JAS ve TC-JAT uçaklarının Amerikan bankasından sağlanan kredisindeki aksaklığın neden olduğu gecikmenin sıkıntı yaratacağı düşünülerek Fokker-VFW BV’dan bir F-28’in kiralanmasına karar verildi. Bu karara göre de teslimatları geciken TC-JAS ve TC-JAT uçaklarındaki gecikmeyi telafi etmek için Haziran 1973’de Fokker-VFW BV’dan, TC-JAZ tesciline kaydedilen, yolcu pencereleri üzerinde bordo-beyaz kalın bir kuşak bulunan kuyruk dikmesi orijinal THY pijama deseninde SATCO ve THY renklerinden oluşan melez bir F-28 kiralandı. Şehir ismi verilmeyen bu uçak 20 Haziran 1973’de THY filosuna katılarak TC-JAT uçağının 6 Ağustos 1973’deki teslimatı sonrası 8 Ağustos 1973’de Fokker-VFW BV’ye geri döndü.

TC–JAS ( ! ) (cn 11059 / PH–ZBD)

Bu uçaklarla birlikte, yukarıda bahsedildiği üzere bazı yabancı havacılık tarihçilerinin arşiv kayıtlarında ve internet üzerindeki uluslararası havacılık sayfalarında THY filosunda hizmet vermiş F-28 uçakları arasında gösterilen ve THY ile bağlantısı olduğu öne sürülen bu uçağın Hollanda, Lelystad - Aviadrom havacılık müzesi, ulusal havacılık arşivlerindeki logbook’u üzerinde yapılan incelemede de uçağın TC-JAS tescili aldığı, THY tarafından sipariş edildiği veya kiralık olarak THY’de uçtuğu yönünde hiçbir kayıt bulunamamıştır. Cn 11059’un fabrika kayıtları üzerinde yapılan incelemede uçağın THY’de olduğu belirtilen dönemde Hollanda'da test ve demo uçuşlarında kullanıldığı görülmüştür.

TALİHSİZ KAZALAR DÖNEMİ

F-28’lerden 13 Ocak 1973’de teslim alınan ilk uçak TC-JAO / VAN, 5 Şubat 1973 tarihinde, ismini taşıdığı, Van’a yapılan TK110, ilk (!) F-28 seferi inişi sırasında kayarak pist dışına çıktı ve kara saplandı. Ardından TC-JAS’ın tesliminin üzerinden henüz dört ay geçmemişti ki 31 Ekim 1973’de Van meydanından yapılan kalkış sırasında uçağın sol ön yolcu kapısı açıldı…

Uçak, aynı zamanda merdiven olan açık kapısı menteşelerine asılı halde tırmanışını sürdürdükten sonra Van havaalanına acil inişe geçmiş, dakika bir, gol bir misali büyük bir facia çok ucuz atlatılmıştı. İniş sırasında açık kapısı piste vuran TC-JAS onarımdan geçirilerek bir süre sonra tekrar sefere verilmişti.

Olayın sebebi THY tarafından insan hatası olarak değerlendirilip kayıtlara bu şekilde yansımış olsa da THY bu olay üzerine henüz çok yeni olan F-28’lerin kapılarının kabin içi kilitleme tertibatlarında bazı modifikasyonlar talep etti.

İkinci olay yine 1973 yılında yaşandı. Ankara – Van seferini yapan TC-JAT tescilli TRABZON uçağının inişe geçtiği sırada kokpit camı çatladı. Van’a sorunsuz inen uçağın camı, Ankara’dan gönderileceği söylenen camın gecikecek olması nedeniyle kokpit ekibinin Ankara’ya dönme kararı almaları üzerine Van’da değiştirilmedi. Çatlak camla geri dönüş kararı alan kokpit ekibi uçuşun yolcusuz yapılmasını planlayarak uçağa kum torbası yüklenilmesini talep etmişlerdi.

Kum torbası bulunamayınca kaptanlar karar değiştirip yolcu alımı yapılmasına karar verdiler ve uçağı alçak irtifa uçuşuyla Ankara’ya getirdiler. Sıkıntılı geçen bu uçuş sırasında üzücü bir de hadise yaşanmış, uçakta bulunan bir yolcu fenalaşarak kalp krizi geçirmişti.

Rahatsızlanan yolcu hosteslerin tüm müdahalelerine rağmen kurtarılamayarak maalesef hayatını kaybetmişti. Teslimatların hemen sonrasında yaşanan tedirgin edici bu üç olayla F-28’ler THY filosuna pek uğurlu gelmediklerinin ve gelmeyeceklerinin ilk sinyalini vermişlerdi aslında.

İZMİR’DEKİ İLK KAZA

1974 yılına girildiğinde, Türkiye 26 Ocak sabahı İzmir’den gelen acı bir kaza haberiyle sarsıldı. TC-JAO tescilli F-28 VAN uçağı, TK0301 / İzmir – İstanbul seferi için Cumaovası meydanından yapılan kalkış sırasında 30 feet yükseklikte sola yıkılarak kanadını piste çarptıktan sonra düşerek infilak etmiş, kazada beşi mürettebat 67 vatandaşımız hayatını kaybetmişti.

Türkiye bu kaza ve hemen sonrasında meydana gelen dünya havacılık tarihinin en elim felaketlerinden olan DC-10 Paris kazasının şokunu atlatamamıştı ki, tam bir yıl sonra TC-JAP tescilli F-28 BURSA uçağı, 30 Ocak 1975 akşamı TK0345 / İzmir – İstanbul seferi, Yeşilköy meydanı inişi sırasında elektriklerin kesilmesi sonrası pist ışıklarının sönmesiyle pisti pas geçtikten kısa bir süre sonra yaklaşmaya geçtiği sırada Ambarlı açıklarında Marmara Denizi’ne düşerek kayboldu ve bu kazada da dördü mürettebat 42 kişi hayatını kaybetti...

TC-JAP bu kazadan dört buçuk ay önce 1974 Ağustos’unda Ankara – İzmir seferi için Esenboğa kalkışı sırasında ciddi bir kaza atlatmış, olay sırasında ölen ya da yaralanan olmamıştı.



TRABZON’DA PİSTTEN ÇIKTI

Üst-üste yaşanan bu kazalar sonrası Türkiye, F-28 uçaklarının güvenilirliğini tartışırken takvimlerin 2 Mayıs 1977’yi gösterdiği günün öğleden sonrası bir F-28 kazası haberi de Trabzon’dan geldi. Ankara – Trabzon seferini yapmakta olan kaptan pilot Mevlüt Yaren idaresindeki TC-JAS tescilli SAMSUN uçağı, Trabzon havaalanı inişi sırasında şiddetli yağmurun neden olduğu düşük görüş mesafesi altında yaptığı iniş sırasında frenleme seviyesi minimum olan pistte duramayarak pist dışına çıktı.

Toprak zeminde 100 metre sürüklenen TC-JAS fundalıklara saplanarak durabildi. 65 yolcu ve 4 mürettebat bulunan uçakta ölen ya da yaralanan olmazken pist dışına çıkan uçağın sürüklendiği sırada gövdesinde ağır hasar meydana geldi. Uçak uzun süren onarımının ardından tekrar filoya döndü.

THY’nin belalısı haline gelen F-28 vukuatlarının ardı arkası kesilmek bilmedi... TC-JAS’ın Trabzon’da uğradığı kazanın üzerinden henüz sekiz ay geçmişti ki; kaptan pilot Ahmet Sağna idaresindeki TC-JAS, F-28 uçağı bu kez 4 Aralık 1977 tarihindeki TK408 / Ankara – Samsun seferi inişi sırasında sis nedeniyle piste geç teker koyması sonucu pist dışına çıkarak tarlada sürüklendi. İçindeki 27 yolcu ve 4 mürettebat ile toprağa saplanarak durabilen uçakta ölen ya da yaralanan olmazken, ön dikmesi ile sol arka iniş takımı kırılan ve gövdesi hasar gören uçak ikinci defa onarıldıktan sonra sefere konuldu.

TÜRBETEPE KAZASI

Aksilikler, talihsizlikler F-28’lerin yakasını bir türlü bırakmıyordu. Tarih 23 Aralık 1979’u gösterdiğinde, filodaki kalan üç uçaktan TC-JAT tescilli TRABZON isimli uçak TK0411 / Samsun – Ankara seferi, Esenboğa son yaklaşma sırasında Türbetepe’de düştü. Bu kazada da üçü mürettebat, 41 vatandaşımız ile havacımız hayatını kaybetti. Bu kazalar sonrası F-28 uçaklarına karşı ben dahil ciddi bir güven kaybı oluşmuş, THY yolcu kaybetmeye başlamıştı. 1987 yılındaki bir İstanbul – Ankara F-28 uçuşumda, yukarıdan başıma hidrolik damladığını hiç unutmam.

FİLODAN 1987’DE ÇIKTI

THY, filosunda kalan son iki F-28 (TC-JAR / SİVAS ve TC-JAS / SAMSUN) uçağını 1987 yılının Eylül ayı sonunda Fransız havayolu şirketi Transport Aérien Transregional’a (TAT) nihayet sattı. Sonradan Kanada’lı havayolu şirketi Air Ontario’ya satılan TC-JAR, 10 Mart 1989’da Ontario’da düştü!

TC-JAS ise Iran Aseman Airlines’da kirada olduğu sırada Iran’ın Natanz kenti yakınlarında 12 Ekim 1994’de düştü! Sonuç olarak THY filosunda görev yapmış olan beş F-28 uçağının hepsi de kazalarda kaybedildi.

Hep söylemişimdir; F-27’siyle, F-28’iyle Fokker uçakları Türk Hava Yolları’nı hiç sevmedi… Türk Hava Yolları ve uçak yolcusu da onları sevmedi. THY filosunda uçtukları yıllarda “Uçan Tabut” olarak adlandırıldılar ve hep böyle hatırlandılar.

1975 yılında Marmara Denizi’ne düşen TC-JAP / BURSA uçağında rahmetli babamın yakın çalışma arkadaşı rahmetli ENGİN GÖRGÜNCAN’ın kaybı ailemizi derinden etkileyen henüz çocuk yaşlarımda şahit olduğum yaşamımdaki unutamadığım üzücü olaylar arasındadır. Yüzlerce vatandaşımızı ve havacımızı bu uçakların uğradığı kazalarda kaybettik. Hepsinin ruhu şad olsun.

Kaynak: https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1826616920793205&id=252680884853491
 

 

Kaynak: www.kokpit.aero

Facebook

Kokpit Aero

Yorum Yap