Türkiye helikopter üretiminde atağa geçiyor!

  • 11/12/2014 06:59

Türk Silahlı Kuvvetleri ilk döner kanat kabiliyetine Amerika Birleşik Devletleri'nden 1958 yılında askeri yardım kapsamında Hava Kuvvetleri Komutanlığı envanterine tedarik edilen dört adet UH-19D helikopteri ile kavuştu.

TSK, çoğunluğu genel maksat helikopteri olmak üzere doğrudan alım ve yurt içi ortak üretim programları kapsamında toplam 540 civarında helikopter ile dünyanın ise sayılı döner kanatlı güçlerinden biri haline geldi. Bunun yanında, Emniyet Genel Müdürlüğü Havacılık Daire Başkanlığı envanterinde değişik tipte 40 dolayında, Orman Genel Müdürlüğü Havacılık Şubesi envanterinde ise personel ve malzeme naklinin yanı sıra orman yangınlarıyla mücadelede kullanılmak üzere 1988 yılında tedarik edilmiş altı çift motorlu helikopter yer alıyor. Türkiye'de sivil helikopter pazarında ise Sağlık Bakanlığı için acil sağlık hizmetlerinde kullanılmak üzere beş yıllığına kiralanan 17 adet EC135 EMS [Sıhhi Tahliye] Helikopteri de dahil olmak üzere toplam 89 sivil helikopter bulunuyor.

TÜRK GENEL MAKSAT HELİKOPTERİ PROGRAMI BAŞLIYOR

TSK, Emniyet ve Orman Genel Müdürlüğü'nün Genel Maksat Helikopteri ihtiyacının, Türkiye'de lisans altında üretilecek bir model üzerinden karşılanması maksadıyla başlatılan TGMHP kapsamında 109 adet T-70 modeli helikopterin teslimat, mal ve hizmetleri ve Depo Seviyesi Bakım [DSB] kazandırılmasına yönelik sözleşme 21 Şubat 2014'te Savunma Sanayi Müsteşarlığı ile Ana Yüklenici TAI arasında imzalandı.

Proje kapsamında, toplam altı ayrı kullanıcıya [Genelkurmay Başkanlığı (ÖzKK, 11), Kara Kuvvetleri Komutanlığı (22), HvKK (6), Jandarma Genel Komutanlığı (30), EGM (20) ve OGM (20) iki farklı konfigürasyonda, S-70İ. International Black Hawk modeli baz alınarak toplam 109 T-70  modeli helikopter, 10 yıl süresince TAI Ana Yükleniciliğinde, Sikorsky ve Aselsan Ana Alt Yükleniciliğinde Türkiye'de üretilecek.

TAİ ÜRETİM VE TESLİMATTAN SORUMLU

Ana Alt Yüklenici Sikorsky firması ABD Hükümeti mevzuatlar gereği Helikopterin Türkiye'de lisans altında üretimi ve sözleşme kapsamındaki diğer kalemlere ilişkin ihracat lisanslarını almak üzere çalışmaları yürütüyor. ABD Hükümeti'nin ihracat lisanslarının alımıyla birlikte OGM Konfigürasyonundaki ilk T-70 Helikopteri 55'inci ayda, Ortak Konfigürasyon ilk T-70 helikopteri ise 57'nci ayda Kara Kuvvetlerine  teslim edilecek. Ana Yüklenici TAI Proje kapsamında; T-70 Helikopterlerinin dişli kutuları montajını, kabin, kokpit, kuyruk konisi, yatay ve dikey kuyruk, ana ve kuyruk rotor palleri gibi tüm ana parçaların üretimini, modifikasyonlar için tasarım ve entegrasyon faaliyetlerini, helikopterlerin son montaj, test ve uçuş işlemleri ile teslimatlarını gerçekleştirecek.

MOTOR TEI'YE EMANET

Motor Alt Yüklenicisi TEI Proje kapsamında; 1700 Motorunun yaklaşık %58'ine denk gelen 60 değişik parçanın üretilmesi, motorun montajı, nihai testi, kalifikasyonu ve konfigürasyon yönetiminden sorumlu olacak. İlk defa motorun yanma odası gibi sıcak bölge parçaları TEI tarafından üretilecektir. TEI aynı zamanda bu proje ile TSK envanterinde olan T700 Motorlarının DSB'larını yerli üretim parçaları ile yapma imkanına kavuşacak.

Alt Yüklenici Alp Havacılık proje kapsamında; helikopter ana, orta ve arka dişli ve dişli kutusu gövde asambleleri ve bunlara ait detayları, motor aksesuar dişli kutusu asamblesini, pervane mili gövdesi ve ana mil gibi dinamik ürünler ve bunların montaj gruplarını, mekanik uçuş kumanda sistemini, iniş takımı detay üretim, şaftları, uçuş emniyet yapısal asamblelerini ve yedek parçalarını üretecek.

TÜRK FİRMALARI T-70 İÇİN ÇALIŞACAK

  • Projeyle birlikte Türk Savunma Sanayi bir çok teknolojik kabiliyete ilk kez kazanmış olacak.
  • Proje ile Black Hawk Helikopteri lisans altında Türkiye'de üretilecek.
  • Proje kapsamında Türkiye'de ilk defa dişli dinamik sistemlerin üretimi gerçekleştirilecek.
  • Proje kapsamında GE'ye ait T700 Black Hawk Motoru Türkiye'de üretilecek ve TEI parça numarasıyla yurt dışına da satış imkanı olacaktır. İlk defa bir Türk firması Aselsan tarafından yabancı bir firmaya [Sikorsky] kokpit tasarımı gerçekleştirilecek ve Türk tasarımı bu kokpitin bundan sonra üretilecek olan Black Hawk'lar için, ABD hariç, tüm dünyada pazarlama ve satışı gerçekleştirilecek.
  • Sikorksy'den bugüne kadar tedarik edilen helikopterlerde Türk Sanayi iş payı bulunmamaktadır. İlk defa bu Proje ile %67 oranında yerli sanayi katılımı gerçekleşecektir.

Bu kapsamda:

• Kokpit, kabin, paller TAI tarafından,

• Aviyonik suit Aselsan tarafından,

• Motor [DEC-HMU kontrol sistemli T700-TEI-701D Motoru ve 701C tipi kontroller] TEI tarafından, ve

• iniş takımı ve dişliler Alp Havacılık, tarafından üretilecektir.

Diğer yandan, Sikorsky Aircraft ilk defa bu Proje ile; uluslararası satışlarda Türk Sanayi iş-payı çerçevesinde Türkiye'deki yerli sanayi kabiliyetlerini kullanma taahhüdü verdi. Taahhüt miktarı 1.4 Milyar dolar ve 30 yılda gerçekleştirilecektir. Sikorsky Aircraft'ın ihracat çalışmalarına yönelik olarak yapmış olduğu bu taahhüt, TGMH Projesinin mevcut ana ve alt yüklenicilerine ilaveten AYESAŞ için de bir iş payını kapsarken, diğer taraftan da Alp Havacılık için artan bir katılımı karşılık gelmekte ve Alp Havacılık'ın uzun dönemli iş payının 350 Milyon dolar seviyelerinde gerçekleşmesi bekleniyor.

T129 ATAK HELİKOPTERLERİ GÖREVE BAŞLADI

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Taarruz ve Taktik Keşif Helikopteri kapsamında başlatılan proje 24 Haziran 2008 yılında yürürlüğe girdi. 1.235 Milyar değerindeki proje, TAI Ana Yükleniciliğinde 50 +41 opsiyon helikopterini kapsıyor.  İlk teslimatların 2013'de gerçekleştirilmesi planlamasına rağmen henüz teslimatlara başlanılmadı.

ATAK HELİKOPTERLERİ MALATYA'DA

Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın acil taarruz helikopteri ihtiyacı kapsamında başlatılan T129A Erken Duhul Helikopteri projesi Savunma Sanayi Müsteşarlığı ile TAI arasında 8 Kasım 2010 tarihinde imzalanan sözleşmeyle birlikte başlatıldı. Toplam 9 adet helikopteri kapsayan projenin maliyeti 300 Milyon dolar olarak belirlendi.

İLK UÇUŞU 2011'DE YAPTI

Ana Yüklenici olarak belirlenen TAI, İtalyan AgustaWestland firması ile işbirliği yaparak üretime başladı. Temel konfigürasyona sahip olan ve Yakın Hava Destek Görevi için uyarlanan T129A helikopterleri ilk test uçuşunu 17 Ağustos 2011'de gerçekleştirdi.

T129B ATAK helikopterinden 15 ay önce Kara Kuvvetleri'ne teslim edilmesi planlanan Erken Duhul Helikopterinin resmi kabul süreci 20 Kasım 2012'de başladı. 9 helikopterin teslimatının 2013 yılında tamamlanması öngörülmesine rağmen ilk T129 helikopteri 22 Nisan 2014'te Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na teslim edildi. Toplam 9 adet Erken Duhul Helikopteri'nin tamamı teslim edilmiş, 5 adet helikopter Malatya 2. Kara Havacılık Alay Komutanlığı'nda göreve başladı.

MENZİLİ 556 KM

T129A EDH helikopterleri yakın hava desteği görevleri için tasarlandı. Silah sistemleri  76 adet 70mm'lik güdümsüz roket, TM179B taretine oturtulmuş 500 mühimmat kapasiteli 20mm Gatling topu ile donatıldı. İki mürettebatlı helikopter, her biri 1.360 hp gücünde olan 2 adet LHTEC CTS800-4ATurboshaft motoruna sahip. En fazla 288 km/saat hıza ulaşabilen helikopterin maksimum kalkış ağırlığı ise 5 bin kilogram. Menzili ise 556km.

TÜRKİYE'DE PAL İMALATI YAPILDI

Helikopter sanayinin altyapısının kurulmasında çok önemli bir kilometre taşı olan ATAK projesi kapsamında, 42 milli aviyonik/silah ekipmanın yurt içinde üretimi gerçekleşti. Bunun yanı sıra helikopterin en kritik parçalarından biri olan palin imalatı Türkiye’de yapıldı. Yüksek kompozit imalat aşamasına sahip paller, helikopterin dişli kutusu ile birlikte en hassas üretim ve mühendislik gerektiren parçaları arasında yer alıyor. T129 ile edinilen bu tecrübenin halen tasarımı devam eden Milli Helikopter Tasarımı'nda da kullanılması planlanıyor. 

Helikopter gövdesinde yaklaşık 6.400 adet parçadan 6.200 parça detay üretimi TAI tarafında gerçekleştiriliyor. Helikopterin üçüncü ülkelere satışında, projedeki mevcut iş paylaşımı aynen korunacak olup, üretim yalnızca Türkiye’de gerçekleştirilecektir.

KARA KUVVETLERİ CH-47F CHİNOOK HELİKOPTERİNİ BEKLİYOR

Kara Kuvvetleri Komutanlığı ve Özel Kuvvetler Komutanlığı'nın Ağır Nakliye Helikopter ihtiyaçlarını karşılamak üzere 30 Haziran 2006 tarihinde Savunma Sanayi İcra Komitesi'nin başlangıç kararı aldığı projede Boeing firması tarafından üretilen CH-47F Chinook helikopteri seçildi.

İlk etapta 10 adedi Kara Kuvvetleri Komutanlığı ve 4 adedi de Özel Kuvvetler Komutanlığı olmak üzere toplamda 14 adet CH-47F Chinook tedariki planlanıyordu. Hizmete girmesi planlanan helikopterlere ait teçhizat, yedek parça, eğitim ve lojistik destek dahil yaklaşık ABD$ 1.2 milyar olması öngörülüyordu. Yabancı Askeri Satışlar [FMS] kapsamında tedariki planlanan helikopterlerin satış onayı ABD Kongresi’nden Aralık 2009 yılında alındı ve akabinde Boeing yetkilileri ile ikili görüşmeler gerçekleştirildi.

14 HELİKOPTER İÇİN TEKLİF İSTENDİ

Savunma Sanayi Müsteşarlığı, Kara Kuvvetleri ve Boeing yetkilileri arasında Ocak 2009'da gerçekleştirilen görüşmelerde SSM, Boeing’ den daha önce teslim edilen ASELSAN aviyonik sistemlerini içeren fiyat teklifine ilave olarak CH-47F orijinal aviyonikler ile donatılmış konfigürasyona ilişkin fiyat teklifini de sunmasını istedi. Ancak, 7 Eylül 2010 tarihinde SSM tarafından ABD makamlarına iletilen Teklif ve Kabul Mektubu [LOA]’nda helikopter adedi 6 adet kesin, 8 adet opsiyon olmak üzere toplam 14 helikopter belirtildi. Daha sonraki süreçte ise 8 adetlik opsiyon tamamen iptal edildi ve ABD makamları Teklif ve Kabul Mektubu'nu gerekli işlemlerin ardından tekrar Savunma Sanayi Müsteşarlığı'na gönderdi.

MALİYET 400 MİLYON DOLAR

CH-47F Chinook helikopterlerinin FMS kanalıyla tedariki maksadıyla Kabul Mektubu Eylül 2010 tarihinde imzalandı. 14 Temmuz 2011 tarihinde de Boeing ile ofset anlaşması imzalanarak Sözleşme yürürlüğe girdi. Türk Kara Kuvvetleri 4 ve ÖzKK 2 için tedarik edilecek 6 adet CH-47F Chinook ağır yük helikopterlerinin 2015'de hizmete girmesi planlanıyor. 6 Helikopterin Türkiye’ye maliyeti ABD$ 400 milyon olması öngörülüyor.

ÖZGÜN HELİKOPTER

Savunma Sanayi Müsteşarlığı ile TAI arasında 26 Haziran 2013 yılında Özgün Helikopter Programı sözleşmesi imzalandı. 5 ton sınıfında, 2 pilot + 12 yolcu kapasiteli, çift motorlu hafif genel maksat helikopterinin sivil ve askeri versiyonu TAI tarafından tasarlanacak ve üretilecek. Yaklaşık 690 milyon dolar civarındaki geliştirme sürecinde ilk Özgün Helikopter prototipi test uçuşunu 2018 yılında gerçekleştirilmesi planlanıyor. Özgün Helikopterin askeri versiyonunun 2020'li yıllarda Kara Kuvvetleri Komutanlığı envanterindeki UH-1H helikopterinin yerini alması öngörülüyor. Sivil alanda ise VİP, ambulans, trafik kontrol gibi görevlerde kullanılması planlanıyor.

Özgün helikopterler ilk aşamada yurt dışından hazır alınacak motorlar ile güçlendirilecek. Helikopterde kullanılması amacıyla özgün bir turboşaft motorun geliştirilme ve üretilmesi amacıyla TEI tarafından çalışmalara başlandı.

DENİZ KUVVETLERİNE YENİ ŞAHİNLER

Türk Deniz Kuvvetleri, Birinci [Lot-I] ve İkinci Paket [Lot-11] SeaHawk Tedarik Projeleri altında 8+17 olmak üzere toplam 25 S-70B-28D SeaHawk Denizaltı Savunma Harbi/Su Üstü Harbi IDSHİSULII Helikopteri tedarik etti.

Deniz Kuvvetleri, denizde arama-kurtarma görevlerinde de kullanılabilecek genel maksat deniz helikopteri ihtiyacını da yine S-70B-28D SeaHawk platformu üzerinden karşılamayı değerlendiriyor.

Projede çalışmaların bu yıl sonuna kadar tamamlanması planlanıyor. Altı genel maksat deniz helikopteri ihtiyacı için kullanıcı, gerek mevcut bakım/onanım ve destek, gerekse pilotaj eğitim alt yapı kabiliyetinden en iyi şekilde yararlanabilmek açısından SeaHawk platformunu tercih etmektedir. 2018'den itibaren hizmete girmeleri beklenen helikopterlerin Deniz Hava Komutanlığı 351nci Deniz Helikopter Filo Komutanlığı envanterinde görev yapması planlanıyor. S-70B SeaHawk Genel Maksat Deniz Helikopterlerinin S-70B-28D SeaHawk DSH/SUH Helikopteri ile aynı gövdeye sahip olması, ancak Sonar, FLIR ve ESWEDT Sistemleri ile donatılmaması değerlendiriliyor.

Gemi güvertesinde rahat taşınabilmesi ve fazla yer kaplamaması için kuyruk bölümü ve pallerinin katlanabilir kabiliyette olması istenen Genel Maksat Deniz Helikopterlerinde, özellikle Ege Denizi üzerindeki görevlerde deniz ve hava sahası ihlallerinin önüne geçilmesi için seyrüsefer maksatlı olarak halen SeaHawk üzerinde yer alan AN/APS-143M3 Radarının veya daha düşük kabiliyetli [maliyet etkin] bir radarın kullanılması öngörülüyor. Kabin bölümünde 10 yolcu taşıyabileceği belirtilen S-70B SeaHawk Genel Maksat Deniz Helikopteri konfigürasyonunda ayrıca bir kurtarma vinci ile ASIST helikopter iniş ve kalkış destek sisteminin de yer alması öngörülüyor.

Genel Maksat Deniz Helikopterlerinin, fırkateynlerin yanı sıra tedarik/inşa çalışmaları devam eden LST ve LPD gemilerinde de görev yapabilmesi bekleniyor. S-70B Genel Maksat Deniz Helikopterlerinin hizmete girmesi ile artık yurt dışı görevlere personel taşıma kapasitesi sınırlı olan S-70B SeaHawk DSH/SUH ve 2017'den itibaren hizmet dışına çıkarılacak AB-212 SUH Helikopterlerinin yerine hazır alım yoluyla tedarik edilecek Genel Maksat Deniz Helikopterlerinin gönderilmesi düşünülüyor.

ASELSAN JANDARMA HELİKOPTERLERİNE EL ATTI

Jandarma Genel Komutanlığı envanterinde olan 26 adet S-70, 13 AB-205 ve 18 Mi-17 Helikopterinin modernize edilmesi için yurt içi geliştirme projesi modeli altında Jandarma Helikopter Modernizasyon Projesi başlatıldı. Projede Aselsan Ana Yüklenici olarak 13 Haziran 2008'de 42.652 Milyon dolar değerinde bir sözleşme imzalandı. 16 Mayıs 2o14 itibarıyla üç S-70 Black Hawk, 12 AB-205 ve 7 adet Mi-17 Helikopterinin kabulü gerçekleştirildi.

Helikopterlere, Aselsan tarafından AselFLIR-200 termal kamera, GPS destekli ataletsel seyrüsefer sistemi [INS/GPS], kriptolu telsiz, uçuş ve yönetim seyrüsefer ve sayısal kayar harita sistemi gibi çeşitli aviyonik sistemler entegre edildi.

SAHİL GÜVENLİK BÜYÜK HELİKOPTER İSTİYOR

Sahil Komutanlığı'nın denizde arama kurtarma görevlerinde kullanmak üzere 4+2 opsiyon toplam altı Çok Maksatlı Sahil Güvenlik Helikopterinin tedariki planlanıyor. Bu proje kapsamında alınacak helikopterler, halen envanterde yer alan AB-412EP AK/SAR Helikopterlerine nazaran her hava koşulunda görev yapabilme, havada kalma süresi, personel taşıma kapasitesi ile sürat ve menzil yönlerinden daha üstün özelliklere sahip olacak. İhaleye, Airbus Helicopters [EC725], NH Industries [NH90], AgustaWestland SpA [AW101], Sikorsky Aircraft [S-92] katılıyor.

Helikopterlerde, Aselsan ürünü EO/IR [ELIA] Sistemi, Sayısal Kayar Harita, Kriptolu Haberleşme Sistemi ve IFF Alıcı/Verici Sistemi ile SDT ürünü Sayısal Veri Kayıt Cihazı'nın kullanılması planlanıyor.

POLİS HELİKOPTERLERİ SUÇLULARA GÖZ AÇTIRMIYOR

EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı, 19  Ekim 1981'de kuruldu. EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı envanterinde iki SA-318C, dokuz MD600N, beş Sikorsky S-70A-17 Black Hawk, 15 Bell 429, üç S-92A VVIP ve iki Beli 206 olmak üzere toplam 36 helikopter görev yapıyor.

EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı'nın keşif ve gözetleme görevlerinde kullanılmak üzere ihtiyaç duyduğu çift motorlu 15 Hafif Genel Maksat Helikopteri ihtiyacı kapsamında Bell Helicopter Textron Inc. ürünü Bell 429 Helikopteri seçilmiş ve 6 Mart 2o12'de SSM ile Bell Helicopter arasında yaklaşık 139 Milyon dolar değerinde bir sözleşme imzalanmıştı. 15 helikopterin tamamı EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı envanterine girdi.

Bell 429 Helikopterlerinin tamamında Star Sarac 380-HD FLIR Sistemi, megafon ve ışıldak teçhizatı yer alıyor. Çift motorlu ve iki pilot + altı yolcu kapasiteli Bell 429 Helikopterleri aynı zamanda canlı görüntü aktarım sistemine [un-link/downlink kabiliyetli veri linki sistemi] de

sahiptirler. Bel 429, sayısal kokpit tasarımı ve üç eksenli oto pilot [iki adet] donanımı ile dikkat çekmektedir. Dört saat havada kalabildiği belirtilen Bell 429'un azami görev irtifası 11.000ft [3.438ml, seyir sürati 155 knot [287km/s] ve azami menzili 400nm [754km] olarak verilmektedir.

Diğer yandan, EGM Havacılık Dairesi Başkanlığı'nın dört Genel Maksat Helikopteri ihtiyacı kapsamında SSM kanalı ile Sikorsky Aircraft firmasından dört S-70İ Intemational ,Black Hawk Helikopteri doğrudan hazır alım proje modeli altında tedarik edildi.

Başbakanlık hizmetlerinde kullanılmak üzere SSM'nca Sikorsky Aircraft firmasından çift motorlu iki orta sınıf S-92 VVIP Helikopteri doğrudan tedarik edilerek EGM Havacılık Daire Başkanlığı hizmetine girdi.

ORMANLARI YANGINDAN KORUYACAK

Orman Genel Müdürlüğü ihtiyaç duyduğu beş çift motorlu hafif sınıf helikopter ihtiyacını karşılamak üzere toplam 6 adet Bell 429 helikopteri tedarik edildi. Helikoptere Orman Bakanlığı’nın isteği doğrultusunda havadan çekim yapabilen ve FLIR olarak adlandırılan özel kamera sistemi takıldı. Bu sayede ormanlar havadan kamera ile kontrol edilebilecek. Helikopterler, orman yangınlarının havadan kontrol, keşif ve gözetleme, personel ve malzeme nakil görevlerinde kullanılacak. 

4 SAAT HAVADA KALABİLİYOR

Orman Genel Müdürlüğü filosuna katılacak olan Bell 429 helikopterleri sahip olacakları Satcom ve diğer sistemler sayesinde FLIR görüntüsünü yerde ve havada bulanan araçlar ile paylaşabilecek.

Dört saat havada kalış imkânı sunan Bell 429, saatte 280 kilometre hıza ulaşabiliyor. Gece uçuş özelliği sayesinde 24 saat güvenli uçuş imkânı sunuyor. Dijital olarak kontrol edilen motorlar, motorun pilotaj kaynaklı devir aşımına gitmesini önlemekle birlikte, yakıt verimliliği de sağlayarak, sıcak günlerde ve yüksek irtifalarda dahi kusursuz bir performansla çalışıyor. Bell 429 helikopteri, 2 pilot ve 6 yolcu taşıyabiliyor. Bell 429’un standart donanım satış fiyatı 6,5-7 milyon Dolar.