Mig-25: SR71’i yakalayan uçak!

  • 29/03/2014 14:16

Soğuk Savaş yıllarında Sovyetler Birliği ile Amerika Birleşik Devletleri (ABD) arasında keşif savaşı yaşanıyordu. ABD önce U-2’lerlde Sovyet toprakları üzerinde uçmaya başladı. Ancak gelişen füze teknolojisi sonrasında vurulmaya başlayan U-2’ler, daha fazla kayıp yaşanmaması için geri plana çekilmek zorunda kalındı. ABD’nin çok daha performanslı bir uçak ihtiyacı sonrasında Lockheed şirketi SR-71’i geliştirdi.

Saatte 3 bin 540 kilometre yani ses hızının tam üç katı süratle uçabilen SR-71, 85 bin feet (25 bin 900 metre) yüksekliğe çıkabiliyordu. O yıllarda bu irtifaya çıkabilecek yani SR-71’i önleyecek bir uçak yoktu. Yerden atılan füzeler ise yetersiz kalıyordu. SR-71 birkaç yıl Amerikalıların Sovyetler üzerindeki keşif çalışmalarını başarıyla yapmasını sağlayadı.

Ancak bir gün SR-71’e çok yaklaşan bir uçak füze kitlemesi gerçekleştirdi. ABD’li pilotlar güçlükle kaçabildi. İşte o kitlemeyi yapan Mig-25’ti. Açıkçası kimse Sovyetlerden bu kadar yüksek performanslı bir uçak yapacaklarını bekleniyordu…

NATO KOD ADI FOXBAT

Mikoyan-Gurevich tasarımı MiG-25 (NATO kod adı "Foxbat") gökyüzüyle 1964 yılında buluştu. 6 yıl süren test ve geliştirme çalışmalarının ardından uçak 1970’te hizmete girdi. Maksimum güçle ses hızının 3,2 katına ulaşabilen Mig-25, çok yüksek irtifalarda hızla çıkabiliyordu. Ama daha önemlisi, gelişmiş hava-hava füzeleriydi. Tasarımı, performansı ve silahları ile 1970’lerde çoğunlukla Amerikan F-15 uçaklarıyla karşılaştırılmaya başlanmıştı.

JAPONYA’YA İLTİCA UÇAĞIN GÜCÜNÜ ORTAYA ÇIKARDI

Uçak hakkında çok az bilgi vardı. Amerikalıları ürküten Mig-25’le ilgil sırlar 1976’da çözülmeye başlandı. Tarihler 6 Eylül 1976’yı gösetirken Rus Viktor Belenko adlı pilot, Mig-25’le kaçarak Japonya’ya iltica etti. Uçağı Hakodate Havalimanı’na indirdi.

Mig-25’i görmek üzere hemen Amerikalı uzmanlar Japonya’ya uçtu. Yapılan incelemede Amerikalıları şaşırtan bazı teknolojiler uçağa eklenmişti. Mig-25’in kaba görüntüsünün altında yüksek itiş gücüne sahip olan motorlar dikkat çekiyordu. Ayrıca gövdenin dayanıklılığı ve hafifliği için de titanyum tercih edilmişti.

Radar sistemleri de uzun menzilliydi. Radar çalıştırıldığında aynı anda uçak birçok hedefi takip edebiliyordu. Performansı sayesinde uçak hava-hava görevlerinin yanı sıra keşif amaçlı da kullanılmaya başlandı.

Japonya’da 67 gün boyunca detaylı olarak incelenen uçak, daha sonra Sovyetler Birliği’ne iade edildi. ABD’li yetkililer, gördükleri karşısında çok etkilenmişti.

YÜKSEKTEN UÇMAK İÇİN TASARLANDI

Mi-25, yüksek hızlara çabuk çıkma ve yüksek irtifaya ulaşmasına çok güçlü olan Tumansky R-15(B) turbojet motorları yardımcı oluyordu. Ancak bu motorlar fazla yakıt harcıyordu. Bu nedenle Mig-25’in daha fazla havada kalabilmesi için hız limiti 2,5 Mach ile sınırlandırılmıştı. Yüksekte stabil bir uçuş sunan Mig-25’i alçaktan uçurmak tehlikeliydi. Birçok kontrol sorunu yaşanmıştı.

Uçağın harekat çapı 300 kilometreydi. Maksimum menzil ise ses altı süratlerde 1200 kilometreye kadar çıkabiliyordu. Uçağı Japonya’ya katıçan Pilot Belenko’nun yakıtı bitmiş ancak dikkatli bir planlama ile Mig-25’i indirmeyi başarmıştı. İniş sırasında telsiz konuşması yapamadığı için kalkışta olan bir sivil yolcu uçağını adeta sıyırmış, pist dışındaki toprak alanda durabilmişti.

Bu kaçış hikayesi, Sovyetler tarafında tam bir hayal kırıklığı yaratmıştı. Hemen yeni bir Mig-25 modeli geliştirilmesi için çalışmalar başlatıldı. Mig-25PD olarak adlandırılan modelde RP-25 Saphir radarı kullanıldı. Kızılötesi arama ve takip sistemleri ve daha güçlü motorlar uçağın artılarıydı. İlk imal edilen 370 adet Mig-25P modeli, PD’ye yapılan değişiklerle yükseltildi.

TOPLAM 1190 ADET İMAL EDİLDİ

Mig-25’ten Sovyetler Birliği döneminde toplam 1190 adet imal edildi. Uçak Sovlet Hava Kuvvetleri’nin yanı sıra bazı Doğu Blok ülkelerine de verildi. İmalat 1984’te durdu. Uçağın kullanıcıları arasında Sovyetler Birliği Hava Kuvvetleri’nin yanı sıra Bulgaristan, Cezayir, Hindistan, Irak, Libya ve Suriye bulunuyordu.

ORTADOĞU OPERASYONLARI

Mig-25, ilk savaş deneyimini Ortadoğu’da yaşadı. 1970’lerin başında, İsrail ve etraftaki Arap ülkeleri arasında yükselen tansiyon nedeniyle Sovyetler Birliği Mısır’a ikişer adet Mig-25R ve Mig-25RB modeli gönderdi. Mart 1971’de gelen uçaklar, İsrail jetleri ile 6 Kasım 1971’de Sina Çölü semalarında karşılaştı. Bölgede uçan İsrail F-4E’lerine füze atan uçaklar başarılı olmadı. İsrail radarları uçakları 2,5 Mach süratte tespit etmişti. Atış sırasında Mig-25’lerin hızı 3,2 Mach’a kadar çıkmıştı.

Sovyetlerin yolladığı Mig-25’lerin keşif modelleri, 19-20 Ekim 1973’te yapılan Yom Kippur Savaşı’nda da görev yaptı. Uçaklar 1974 sonuna kadar Mısır’da kaldı.

SURİYE VE İSRAİL ARASINDAKİ DOG-FIGHT’LAR

Kullanıcılardan biri Suriye Hava Kuvvetleri oldu. 13 Şubat 1981’de, İsrail Hava Kuvvetleri iki adet RF-4E uçağını Lübnan Hava Sahası’na soktu. Amaç, Suriye Mig-25’lerini kaldırmak ve sonrasında bu uçakları F-15’lere vurdurmaktı. Mig-25’ler kalkış bölgeye geldiğinde chaff atan RF-4E’ler hemen kaçtı. Bu sefer sahneye İsrail Hava Kuvvetleri’nin F-15A uçakları çıktı. İddialara göre, F-15 uçakları AIM-7 Sparrow füzeleri ile kitleme yaptı ancak Mig-25’ler yüksek sürati ile kaçtı.

İsrail, 29 Temmuz 1981’de F-15 uçaklarıyla bir Mig-25 vurduğunu iddia etti. Suriye tarafı ise uçağın kaçtığını belirtirken, Mig-25 tarafından atılan R-40 füzesinin ikili kol F-15’in iki numarasını vurduğunu açıkladı. Ancak her iki tarafın iddiaları bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmadı.

İki ülke arasında devam eden yüksek tansiyon sırasında Suriye 31 Ağustos 1982’de İsrail F-15’ini vurduğunu iddia etti. İsrail ise yerden havaya atılan HAWK füzeleri ile bir Suriye Mig-25’ine isabet kaydettiğini ve bu uçağın kendi F-15’leri tarafından düşürüldüğünü açıkladı.

Körfez Savaşı sırasında, Irak Üssü'ne yapılan saldırıda bir Mig-25 uçağı korugan içinde vurulmuştu. Lazer güdümlü 2 bin librelik bomba, uçağın titanyum yapısını adeta eritmişti.

İRAN-IRAK SAVAŞI

Irak Hava Kuvvetleri’ndeki Mig-25’ler, İran’a karşı ciddi başarı kazandı.

19 Mart 1982: İran Hava Kuvvetleri’ne ait F-4E vuruldu. Uçak yaralı olarak İran’a dönebildi. Şubat 1983: Irak Mig-25’i, İran C-130’unu düşürdü.

Mayıs 1983: Irak Mig-25PD uçağı, İran F-5E uçağını indirdi.

21 Mart ve 5 Haziran 1984: Iraklılar iki F-4E düşürdü.

23 Şubat 1986: İran’a ait EC-130E uçağı Irak Mig-25PD tarafından vuruldu.

10 Haziran, 5 Ekim 1986: İki RF-4E uçağı düşürüldü.

Iraklıların en başarılı Mig-25 pilotu, Albay Muhammed Rayyan’dı. 8’i Mig-25’le toplam 10 hava zaferine sahipti. Ancak Albay Rayyan, 1986’da İran F-14 uçaklarınca vurularak düşürüldü.

Savaş sırasında Irak Mig-25’leri 19 İran uçağını vurdu. Ayrıca farklı ülkelere ait 4 jet de düşürüldü. Bunlar arasında Cezayir Hava Kuvvetleri’ne ait İran’a uçan Gulfstream GIII ile Suriye Hava Kuvvetleri’nin Mig-21 uçakları da vardı.

Araştırmacı Tom Cooper’a göre 9’u keşif biri de avcı toplam 10 Irak Mig-25’i İran F-14’leri tarafından vuruldu.

KÖRFEZ SAVAŞI’NDA F/A-18 VURDU!

1991’deki ilk Körfez Savaşı sırasında Irak Hava Kuvvetleri’ne ait Mig-25, Amerikan F/A-18’ini düşürdü. Olay, operasyonun ilk geceği meydana geldi. Gece bombardıman görevi için havalanan Amerikan Donanması’na ait Yarbay Scott Speicher tarafından uçurulan F/A-18, Irak Hava Kuvvetleri’nden Üsteğmen Zahir Davud tarafından düşürüldü. Mig-25PD’nin attığı Bisnovat R-40TD füzesinden kaçamayan F/A-18 Bağdat’ın 180 kilometre güneyinde vuruldu. Pilot hayatını kaybetti.

Amerikalılar önce yerden atılan bir füze ile uçağın vurulduğunu iddia etti. Ancak daha sonra yapılan araştırmalar ve Irakta 2004’te gerçekleştirilen araştırmalarda Scott Speicher’ın uçağının vurulduğu açıklandı.

Yine Birinci Körfez Savaşı sırasında Irak Mig-25PD’ler, Amerikan Hava Kuvvetleri’nin 8 F-15’leri ile dog fight’a girdi. Herhangi bir düşürülme açıklanmadı. Irak, elektronik karıştırma yapan EF-111A Raven uçağına 3 füze attı. Füzelerden kaçan EF-111A, görevi iptal ederek üssüne döndü.

Bir başka olayda ise  iki Irak Mig-25PD uçağı, sayılarının dörtten fazla olduğu belirtilen Amerikan Hava Kuvvetleri’ne ait F-15 uçaklarına toplam 10 adet R-40TD füzesi attı. Bu füzeler uçaklara isabet etmedi.

Ele geçen Irak Mig-25'lerinden biri daha sonra ABD'de havacılık müzesinde sergilenmek amacıyla Washington'a götürüldü.

Savaştan sonra ise 27 Aralık 1992’de uçuşa yasak bölgeye giren bir Mig-25 uçağı, Amerikan F-16’sı tarafından düşürüldü. Dog fight sırasında F-16 Mig-25’e AMRAAM tipi füze atmıştı. Bu AMRAAM’ın ilk hava zaferi oldu.

23 Aralık 2002’de ise Irak Mig-25 uçağı ile Amerikan İnsansız Hava Aracı MQ-1 Predator’u karşı karşıya geldi. Predator, hava-hava için AIM-92 Stinger füzesine sahipti. İki tarafın da füze attığı olayda bu füzelerden ikisi de hedefini bulamadı.

Irak İkinci Körfez Savaşı sonrasında Amerikan güçleri tarafından işgal edildiğinde kumlara gömülmüş Mig-25 uçakları bulundu.

HİNDİSTAN’DAKİ OPERASYON

Hindistan Hava Kuvvetleri, Mig-25’leri Kargil Savaşı ve Parakram Operasyonlarında keşif amaçlı kullandı. Mayıs 1997’de Pakistan Hava Sahası’na giren ve keşif amaçlı uçan Hint Mig-25’i ses hızının iki katına ulaştı. 65 bin feet yükseklikteki uçak daha sonra 74 bin feet’e çıktı.

Bu uçuş Hint tarafınca doğrulanmazken, uçağın başkent İslamabad yakınına kadar gelmesi ise soru işaretleri oluşturdu. Uçak Hindistan’da 2006’ya kadar görev yaptı.

YERİNİ MİG-31’E BIRAKTI

Karmaşık yapısı, yüksek yakıt tüketimine sahip motorları ile Mig-25, Sovyetler Birliği’nin dağılması ile yavaş yavşa gökyüzünden çekilmeye başladı. Ruslar, uçağı daha yüksek performanslı Mig-31’le değiştirmeye başladı. Halen Mig-25’ler, Cezayir, Ermenistan, Azerbaycan ve Suriye tarafından kullanılıyor.

UÇAĞIN MODELLERİ

MiG-25P ('Foxbat-A'): Av-av önleme

MiG-25R ('Foxbat-B'): Keşif

MiG-25RB: Keşif-bombardıman

MiG-25RBS ve MiG-25RBSh: Hava radar destek

MiG-25RBK ve MiG-25RBF:  ELINT (Elektronik karıştırma ve dinleme)

MiG-25BM: SEAD (Hava-yer füzelerini bulma ve yok etme)

KIRILAMAYAN REKOR

Servis irtifası 90 bin feet yani 27 bin metreye kadar olan uçağa özel bir modifikasyon yapıldı. 31 Ağustos 1977’de Mig’in Baş Test Pilotu Alexander Fedotov, 123,523.58 feet (37,650 metre) çıktı. Halen bu rekor Rusların elinde.

TEKNİK ÖZELLİKLER

Uçuş Ekibi: 1 pilot

Gövde Uzunluğu: 14,01 metre

Yükseklik: 6,10 metre

Kanat Alanı: 61,40 metre kare

Boş Ağırlık: 20,000 kg

Maksimum Kalkış Ağırlığı: 36,720 kg

Motor: 2 adet Tumansky R-15B-300 motoru

Motor İtiş Gücü: 73,5 kN

En Fazla Hız: 3,470 km/saat

En Fazla Menzil: 1,730 km

Servis İrtifası: 20,700 metre (4 füze ile birlikte)

Tırmanış Oranı: 208 metre/saniye

20 bin metreye çıkış süresi: 8 dakika 54 saniye

Silahlar: 2 adet radar güdümdü R-40R füzesi, 2 adet kızıl ötesi güdümlü R-40T

Radar: RP-25 Smerch Radarı ve RV-UM veya RV-4 Radar Altimetresi